A-M Uyuşturucu (Bonzai) Nedir? Sentetik Kannabinoid Cezası ve Kriminal Rapor

“A-M” ya da “AM”, sokakta ve kolluk tutanaklarında tütüne veya bitki kırıntısına emdirilmiş sentetik kannabinoidi anlatmak için kullanılan addır. Aynı madde halk arasında “bonzai”, “sentetik esrar” ya da “sigara ucu” diye de bilinir. Hukuk açısından bu maddeler uyuşturucudur ve kanunda adıyla anılan sınırlı gruptan biri oldukları için ticaret cezası yarı oranında artar. Bu yazıda A-M’nin ne olduğunu, kriminal raporda hangi adlarla çıktığını, kullanmanın ve satmanın cezasını, emdirilmiş ot ağırlığının neden gerçek uyuşturucu miktarı olmadığını ve bir A-M dosyasında savunmanın nelere bakması gerektiğini, Kocaeli’deki gerçek bir dosya üzerinden anlatıyoruz.

A-M Uyuşturucu Nedir?

A-M, bir maddenin bilimsel adı değil, sokak adıdır. İlk kuşak sentetik kannabinoidlerin bir kısmı AM-2201 gibi “AM” ile başlayan laboratuvar kodlarıyla bilindiği için bu ad zamanla bütün emdirilmiş sentetik kannabinoidler için kullanılır olmuştur. Bugün kolluk tutanaklarında “A-M diye tabir edilen”, “bonzai diye tabir edilen” ya da “tütüne emdirilmiş sentetik kannabinoid” ifadeleri aynı şeyi anlatır.

A-M amfetamin değildir. İnternette, hatta Google’ın yapay zeka özetinde, “AM” kısaltmasının amfetaminle karıştırıldığı görülüyor. Amfetamin ve metamfetamin uyarıcı maddelerdir; A-M ise esrarın etkisini taklit etmek için üretilen sentetik kannabinoidlerdir. İkisi de uyuşturucu ticareti suçunda cezayı artıran maddelerdendir, ancak kriminal raporda ve savunmada tamamen farklı değerlendirilir.

Bonzai ve Sentetik Kannabinoid Nedir?

Sentetik kannabinoidler, esrarın etken maddesi THC’nin beyindeki etkisini taklit etmek amacıyla laboratuvarda üretilen kimyasallardır. Toz veya sıvı halindeki madde aseton gibi bir çözücüyle tütün ya da kurutulmuş bitki üzerine püskürtülür veya emdirilir. Sokakta satılan “bonzai” ya da “A-M”, bu emdirilmiş bitki karışımıdır.

Bu maddelerin en tehlikeli yanı, her paketteki etken madde miktarının ve türünün farklı olmasıdır. Yeşilay Danışmanlık Merkezi’nin (YEDAM) açıklamalarında da belirtildiği gibi, sentetik kannabinoidler doğal maddelere göre çok daha öngörülemez etkiler doğurur: şiddetli panik, halüsinasyon, kalp ritim bozukluğu, nöbet ve ölüm görülebilir. Kullanım veya bağımlılık konusunda destek arayanlar YEDAM’ın 115 numaralı hattını arayabilir.

Kriminal Raporda Çıkan Adlar: MDMB-4en-PINACA, MDMB-INACA, ADB-BUTINACA

Kolluk el konulan maddeyi Kriminal Polis Laboratuvarı’na (KPL) gönderir. Laboratuvar maddeyi gaz kromatografisi ve kütle spektrometresi (GC-MS) ile inceler ve içindeki etken maddeyi adıyla yazar. A-M dosyalarında en sık karşılaşılan adlar şunlardır:

Örneğin Kocaeli’deki bir dosyada Bursa Bölge Kriminal Polis Laboratuvarı’nın uzmanlık raporu, “kahverengi renkli bitki parçası” olarak tanımladığı dört bulgunun “MDMB-4EN-PINACA ve MDMB-INACA etken maddelerini ihtiva ettiğini” ve bu maddelerin 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun hükümlerine tabi olduğunu belirtmiştir. Sentetik kannabinoidlerin listeye alınması Cumhurbaşkanı kararlarıyla güncellenir; raporda adı geçen maddenin suç tarihinde listede bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

A-M (Bonzai) Kullanmanın Cezası

A-M’yi kullanmak, kullanmak için satın almak, kabul etmek veya bulundurmak TCK 191 kapsamındadır ve cezası 2 ila 5 yıl hapistir. Burada önemli bir nokta vardır: Kullanma suçunda maddenin sentetik kannabinoid olması cezayı artırmaz. TCK 188/4-a’daki yarı oranında artırım yalnızca ticaret ve imal suçları için geçerlidir. Bonzai ile yakalanan kullanıcı, esrarla yakalanan kullanıcıyla aynı rejime tabidir:

• İlk seferde savcılık 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler.
• Kişi en az 1 yıl denetimli serbestliğe tabi olur; süre 2023’ten beri altışar aylık dönemlerle 2 yıla kadar uzatılabilir.
• Erteleme süresinde yeniden kullanırsa veya yükümlülüklere ısrarla uymazsa ertelenen dava açılır.

Erteleme, denetimli serbestlik ve ikinci kez yakalanma halinde olacaklar TCK 191 uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır.

A-M Satmanın ve Ticaretinin Cezası

A-M’yi satmak, satışa sunmak, başkasına vermek, nakletmek, depolamak ya da bunları yapmak için satın almak veya bulundurmak TCK 188/3 kapsamında uyuşturucu ticareti suçudur. Temel ceza 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve 1.000 ila 20.000 gün adli para cezasıdır. Ancak sentetik kannabinoidler TCK 188/4-a’da adıyla sayıldığından ceza yarı oranında artırılır:

Bu cezalar 2 yılın çok üzerinde olduğundan HAGB, erteleme veya paraya çevirme mümkün değildir. Suçun alt sınırı 5 yılı aştığı için avukat bulundurulması zorunludur (CMK 150/3). Davaya ağır ceza mahkemesi bakar. Uyuşturucu ticareti, CMK 100/3’teki katalog suçlar arasında olduğundan tutuklama talebiyle sık karşılaşılır.

Suçu ortaya çıkaran veya ortaklarını bildiren kişi için TCK 192’deki etkin pişmanlık indirimi uygulanabilir. Bu indirim, ceza miktarı en çok etkileyebilen kurumdur. Ayrıntıları ve ticaret suçunun diğer nitelikli halleri uyuşturucu madde ticareti suçu (TCK 188) yazımızda anlatılmıştır.

TCK 188/4-a Ne Zaman Değişti, Suç Tarihi Neden Önemli?

TCK 188/4-a’daki madde listesi 7445 sayılı Kanun’la (RG 05.04.2023) genişletildi. Önceki metinde “eroin, kokain, morfin, sentetik kannabinoid ve türevleri veya bazmorfin” sayılıyordu. Yeni metinde bunlara sentetik katinon, sentetik opioid ve amfetamin ve türevleri de eklendi.

Sentetik kannabinoidler, yani A-M ve bonzai, 2023 öncesinde de bu listede yer alıyordu. Bu yüzden A-M ticaretinde 188/4-a artırımı suç tarihinden bağımsız olarak uygulanır. Ancak aynı dosyada metamfetamin, sentetik katinon veya sentetik opioid de varsa, suç tarihinin 05.04.2023’ten önce olup olmadığı artırımın uygulanabilirliği bakımından ayrıca kontrol edilmelidir. Ceza kanunları geriye yürümez.

A-M (Bonzai) Kullanım Sınırı Var mı?

Kanunda sentetik kannabinoid için bir “kişisel kullanım sınırı” ya da gram eşiği yoktur. Mahkeme kullanım ile ticaret ayrımını; ele geçen miktarı, paketleme biçimini, satış delilini, telefon kayıtlarını, para hareketlerini ve kişinin kullanıcı olup olmadığını birlikte değerlendirerek yapar. Sentetik kannabinoidde bu değerlendirmenin özel bir zorluğu vardır: Tutanakta yazan gram, uyuşturucunun değil, emdirildiği bitkinin ağırlığıdır. Bu konuyu aşağıda ayrı bir başlıkta anlatıyoruz.

Uyuşturucu türlerine göre kişisel kullanım sınırını ve bu konudaki Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarını uyuşturucu kullanım sınırı yazımızda ayrıntılı olarak inceledik. Ticaret suçunun genel ölçütleri için TCK 188 yazımıza bakabilirsiniz.

Emdirilmiş Ot Ağırlığı Uyuşturucu Miktarı mıdır?

A-M dosyalarının en çok gözden kaçırılan sorunu budur. Kolluk tutanağında ve kriminal raporda yazan “net 34 gram”, maddenin emdirildiği tütün veya bitki parçasının ağırlığıdır. İçindeki sentetik kannabinoidin gerçek miktarı bunun çok küçük bir kesridir ve paketten pakete büyük farklılık gösterir.

Kocaeli’deki örnek dosyada kriminal laboratuvar, dört paketteki maddeyi GC-MS ve fiziksel inceleme ile incelemiş, sonuçta yalnızca hangi etken maddeleri içerdiğini belirtmiştir. Raporda etken maddenin miktarına ya da oranına ilişkin bir tespit yoktur. Savcılık ise dört paketteki bitki ağırlığını toplayarak (net 43,6 gram) bunu “uyuşturucu madde miktarı” olarak kabul etmiş ve iki kişi için bile “kişisel kullanım sınırının üzerinde” olduğu sonucuna varmıştır.

Ön Ekspertiz ile Kriminal Rapor Arasındaki Fark

Kolluk el koyduğu maddeyi önce kendisi tartar ve “ön ekspertiz ve tartım tutanağı” düzenler. Asıl tespit ise kriminal laboratuvarın uzmanlık raporundadır. Bu iki belge arasındaki farklar dosyanın seyrini değiştirebilir.

Örnek dosyada tartımlar şöyle değişmiştir:

Görüldüğü gibi olay yerinde ambalajıyla birlikte 92 gramdan fazla tartılan madde, laboratuvarda net 43,6 grama inmiştir. Ön ekspertizde 8 gram yazılan bir paket kriminal raporda 5,6 gram çıkmıştır; aradaki fark yaklaşık yüzde 30’dur. Nem kaybı veya ambalaj farkı gibi açıklamalar olabilir, ancak bu fark açıklanmadan ön ekspertiz rakamlarının iddianameye veya tutuklama talebine esas alınması doğru değildir.

Birlikte Kullanım ve Aidiyet

A-M dosyaları çoğunlukla birden fazla kişinin aynı araçta veya aynı ortamda yakalanmasıyla başlar. Bu durumda iki soru öne çıkar:

• Hangi madde kime ait? Bir kişinin üzerinden çıkan madde ile aracın içinde bulunan madde aynı kişiye otomatik olarak yüklenemez. Araç sahibinin, araçta bulunan her şeyden sorumlu tutulması ceza hukukunun şahsilik ilkesine aykırıdır.
• Miktar kişi başına mı hesaplanmalı? Savcılık uygulamada toplam miktarı esas alıp “kişi sayısı dikkate alındığında dahi sınır aşıldı” diyebilir. Oysa birlikte kullanmak için edinilen maddede her kişinin payı ve kullanım geçmişi ayrıca değerlendirilmelidir.

Şüphelilerin ifadelerinin birbiriyle çelişmesi, örnek dosyada savcılık tarafından ticaret lehine bir gerekçe olarak kullanılmıştır. Bu durum, birden fazla şüphelinin bulunduğu dosyalarda ilk ifadenin avukat eşliğinde ve dikkatle verilmesinin önemini gösterir. Bir şüphelinin diğerini suçlayan ifadesi, ikisini birden ticaret suçlamasına sürükleyebilir.

Bonzai İdrarda Çıkar mı?

Sentetik kannabinoidler, standart uyuşturucu testlerinden ayrı olarak sentetik kannabinoid testiyle tespit edilir. Örnek dosyada her iki şüphelinin tahlilinde de sentetik kannabinoid “pozitif” çıkmıştır.

Bu sonuç ceza dosyasında iki yönlü sonuç doğurur. Bir yandan kişinin maddeyi kullandığını, yani TCK 191 kapsamında bir fiilin varlığını gösterir. Öte yandan kişinin kullanıcı olduğunu ortaya koyduğundan, ele geçen maddenin kendi kullanımı için bulundurulduğu savunmasını destekler. Kullanıcı olduğu tahlille sabit olan bir kişide, ticaret iddiası ancak satışa ilişkin ayrı ve somut delillerle kanıtlanabilir.

Tutuklama ve İnfaz

A-M ticareti iddiasıyla yakalanan kişiler hakkında tutuklama talebi sık görülür. Uyuşturucu ticareti CMK 100/3’teki katalog suçlardandır; bu, tutuklama nedeninin kanunen var sayılabileceği anlamına gelir. Ancak ele geçen miktarın az olması, kişinin kullanıcı olması ve satışa dair somut delil bulunmaması halinde adli kontrol tedbirinin yeterli olduğu savunulmalıdır. Tutukluluğa itiraz için tutuklama nedenleri ve tutukluluğa itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Mahkumiyet halinde uyuşturucu ticareti suçlarında koşullu salıverilme oranı, genel suçlara göre daha ağırdır. 15 yıl veya 12 yıl 6 aylık bir cezada cezaevinde kalınacak süreyi infaz ve yatar hesaplama aracımızla yaklaşık olarak hesaplayabilirsiniz.

A-M Dosyasında Ne Yapılmalı?

• İfadeden önce avukatla görüşün. “Birlikte aldık”, “ona da verecektim”, “bu benim değil, onun” gibi cümleler dosyayı ticarete çevirebilir veya diğer şüpheliyle birlikte suçlanmanıza yol açabilir.
• Tutanakları karşılaştırın. El koyma, ön ekspertiz, koli açma ve kriminal rapordaki ağırlıkları ve paketlerin kimden alındığını tek tek eşleştirin.
• Raporun nitel mi nicel mi olduğuna bakın. Raporda yalnızca “ihtiva ettiği” yazıyorsa etken madde miktarı tespit edilmemiştir. Bu durumda ek inceleme talep edin.
• Kullanıcı olduğunuzu belgeleyin. Tahlil sonucu, tedavi veya denetimli serbestlik geçmişi gibi belgeler kullanım savunmasını destekler.
• Arama işleminin dayanağını kontrol edin. Önleme araması kararı, kararın kapsadığı yer ve saat ile aramanın nasıl yapıldığı tutanaklardan incelenmelidir.

A-M ve Bonzai Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık veya tıbbi tavsiye yerine geçmez. A-M ve bonzai dosyalarında sonuç; ele geçen maddenin türüne ve gerçek miktarına, tutanaklara, kriminal rapora, tanık ve dijital delillere göre değişir. Somut durumunuz için bir avukattan destek almanızı öneririz. Madde kullanımıyla ilgili destek için Yeşilay Danışmanlık Merkezi’nin (YEDAM) 115 numaralı hattını arayabilirsiniz.

Kaynaklar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 37, 62, 188, 191, 192 (mevzuat.gov.tr)
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 100, 150 (mevzuat.gov.tr)
• 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun
• 7445 sayılı Kanun (RG 05.04.2023); Türkiye Barolar Birliği karşılaştırma cetveli (barobirlik.org.tr)
• Göl E., Aşçı A. E., Çok İ., “Quantitative analysis of the synthetic cannabinoid 5F-ADB (5F-MDMB-PINACA) in narcotic substances seized in Türkiye”, Australian Journal of Forensic Sciences, 2026 (Gazi Üniversitesi AVESİS)
• Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM), sentetik kannabinoidler hakkında bilgilendirme (yedam.org.tr)