Olası Kast Nedir? TCK 21/2, Ceza İndirimi ve Bilinçli Taksirden Farkı
Olası kast ne demek, cezası kaç yıl, doğrudan kast ve bilinçli taksirden nasıl ayrılır? Trafik kazası ve düğünde ateş açma olaylarında Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararları, olası kastta teşebbüs ve iştirak (CGK 2025) ve savunmada dikkat edilecek noktalar.
Olası kast, kişinin yaptığı hareketin bir suçun neticesini doğurabileceğini öngörmesine rağmen “olursa olsun” diyerek o hareketi yapmasıdır. Türk Ceza Kanunu bunu 21. maddenin ikinci fıkrasında düzenler ve doğrudan kasta göre daha az ceza öngörür. Olası kast, bir yanda doğrudan kast, öbür yanda bilinçli taksir arasında durur; ayrım çoğu zaman cezayı on yıllarca değiştirir. Bu yazıda olası kastın ne olduğunu, cezaya etkisini, bilinçli taksirden nasıl ayrıldığını ve Yargıtay’ın trafik kazası, düğünde ateş açma ve silahlı çatışma gibi olaylarda nasıl karar verdiğini güncel kararlarla anlatıyoruz.
Kısa cevap: Olası kast (TCK 21/2), failin suçun neticesinin gerçekleşebileceğini öngörüp buna rağmen hareket etmesi ve neticeyi kabullenmesidir. Ceza doğrudan kasta göre azalır: ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet, müebbet yerine 20-25 yıl hapis verilir; diğer suçlarda temel ceza üçte birden yarıya kadar indirilir. Bilinçli taksirde fail de neticeyi öngörür, ancak becerisine veya şansına güvenerek neticenin gerçekleşmeyeceğine inanır; bu durumda taksirli suçun cezası artırılır, ama yine de olası kastın cezasından çok daha azdır. Olası kastta kural olarak teşebbüs olmaz; Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2025’te bunun dar bir istisnasını kabul etmiştir.
Olası Kast Nedir, Ne Demek?
Olası kast, öğretide “dolaylı kast”, “muhtemel kast” veya “olursa olsun kastı” olarak da anılır. Fail, ulaşmak istediği asıl amacın yanında, hareketinin başka bir suç neticesine de yol açabileceğini görür. Bu yan neticeyi istemez, ama ondan kaçınmak için hareketinden de vazgeçmez; neticeyi göze alır.
En bilinen örnek, kalabalık bir düğünde havaya ateş eden kişidir. Amacı eğlenmek ya da gösteriş yapmaktır, kimseyi vurmak istemez. Ancak kalabalığın içinde ateş ettiğinde birinin vurulabileceğini bilir ve buna rağmen ateş etmeye devam eder. Kurşun birine isabet ederse, Yargıtay bu durumda genellikle olası kastla öldürme veya yaralama kabul eder.
Kısaca:
- Doğrudan kast: “Bu neticeyi istiyorum” ya da “bu netice kesin olacak, yine de yapıyorum.”
- Olası kast: “Bu netice olabilir; olursa olsun.”
- Bilinçli taksir: “Bu netice olabilir, ama ben dikkat ederim, olmaz.”
- Basit taksir: “Böyle bir netice aklıma bile gelmedi” (ama dikkatli bir kişi öngörebilirdi).
TCK 21 Madde Metni: Kast ve Olası Kast
Türk Ceza Kanunu’nun 21. maddesinin güncel metni şöyledir:
Kast – Madde 21 (1) Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.
(2) Kişinin, suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen, fiili işlemesi halinde olası kast vardır. Bu halde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; diğer suçlarda ise temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir.
Birinci fıkra doğrudan kastı, ikinci fıkra olası kastı tanımlar. TCK 21/2 aramasıyla karşılaşılan “21/2 maddesi”, bu ikinci fıkradır; bir mahkeme kararında suç maddesinin yanında “21/2” yazıyorsa, mahkeme sanığın olası kastla hareket ettiğini kabul etmiş ve cezayı bu fıkraya göre indirmiş demektir. Örneğin “TCK 81/1, 21/2, 62” sevki, olası kastla kasten öldürme ve takdiri indirim anlamına gelir.
Maddenin metninde olası kastı bilinçli taksirden ayıran asıl ölçüt, yani neticenin kabullenilmesi, yer almaz. Bu ölçüt maddenin gerekçesinde açıklanmıştır: gerekçeye göre olası kastta fail, suçun unsurlarının gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işler; “diğer bir deyişle, fail unsurların meydana gelmesini kabullenmektedir.” Gerekçe iki örnek de verir: kendisine kırmızı ışık yanmasına rağmen yaya geçidinden insanların geçtiğini gördüğü halde kavşakta durmayan otobüs sürücüsü ve düğün evinde tavana ateş ederken alkolün etkisiyle elinin seyrini kaybedip birini vuran kişi. Bu örnekler, aşağıda göreceğimiz gibi, Yargıtay’ın bugünkü uygulamasıyla her zaman örtüşmez.
Kast Nedir, Kasıtlı Suçlar Nelerdir?
Ceza hukukunda kast, suçun manevi unsurudur: kişi ile işlediği fiil arasındaki psikolojik bağı ifade eder. Kastın iki unsuru vardır:
- Bilme (öngörme): Fail, suçun kanuni tanımındaki unsurları bilir. Örneğin karşısındakinin bir insan olduğunu ve silahın onu öldürebileceğini bilir.
- İsteme: Fail bu unsurların gerçekleşmesini ister. Olası kastta isteme unsurunun yerini kabullenme alır.
TCK 21/1’in ilk cümlesi temel kuralı koyar: suç, kural olarak kastla işlenir. Taksir istisnadır; taksirle işlenen fiiller ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır (TCK 22/1). Bu nedenle kasıtlı suçlar nelerdir sorusunun cevabı aslında çok geniştir: kanunda “taksirle” ifadesi geçmeyen bütün suçlar kasıtlı suçlardır. Kasten öldürme (TCK 81), kasten yaralama (TCK 86), hırsızlık (TCK 141), yağma (TCK 148), dolandırıcılık (TCK 157), hakaret (TCK 125), tehdit (TCK 106) ve uyuşturucu ticareti (TCK 188) bunlardan yalnızca birkaçıdır.
Taksirle de işlenebilen suçlar ise sınırlıdır ve kanunda ayrıca sayılmıştır: taksirle öldürme (TCK 85), taksirle yaralama (TCK 89), taksirle genel güvenliğin tehlikeye sokulması (TCK 171) gibi. Kanunda taksirli hali bulunmayan bir suç, taksirle işlendiğinde cezalandırılmaz. Örneğin dikkatsizlikle başkasının malına zarar vermek suç değildir; olsa olsa hukuki sorumluluk doğurur.
Doğrudan Kast ile Olası Kast Farkı
İki kast türünü ayıran şey, failin neticeyi ne kadar kesin gördüğüdür.
| Ölçüt | Doğrudan kast (TCK 21/1) | Olası kast (TCK 21/2) |
|---|---|---|
| Bilme | Fail neticenin gerçekleşeceğini bilir ya da bunun kesin olduğunu görür | Fail neticenin gerçekleşebileceğini, yani muhtemel olduğunu öngörür |
| İsteme | Neticeyi ister ya da kaçınılmaz olduğu için onu da göze alır | Neticeyi istemez ama kabullenir, “olursa olsun” der |
| Tipik görünüm | Kişiyi hedef alıp ateş etmek | Kalabalığa ya da kişinin bulunabileceği yöne rastgele ateş etmek |
| Ceza | Suçun kanundaki tam cezası | TCK 21/2’ye göre indirilmiş ceza |
Yargıtay’ın yerleşik kabulüne göre, failin hareketinin zorunlu veya kaçınılmaz sonuçları da doğrudan kastın kapsamındadır. Bir kişiyi öldürmek için içinde başkaları da bulunan bir aracı patlatan fail, araçtaki diğer kişilerin ölümünü istemese bile bu ölümler kesin olduğu için doğrudan kastla hareket etmiş sayılır. Olası kast ise neticenin kesin değil, muhtemel olduğu hallerde söz konusudur.
Bu ayrım, aynı olayda birden fazla mağdur bulunduğunda özellikle önem kazanır. Asıl hedef alınan kişiye karşı doğrudan kast, yakınında bulunduğu için vurulan kişiye karşı olası kast kabul edilebilir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, hareket halindeki bir araca arkadan çok sayıda ateş edilen bir olayda, aracın arkasında oturan mağdurun isabet almasının “mutlak ve kaçınılmaz” olduğunu belirterek olası kastı değil doğrudan kastı kabul etmiştir (Yargıtay 1. CD, 21.05.2025, E. 2023/1749, K. 2025/4062).
Olası Kast ile Bilinçli Taksir Farkı
Olası kast ile bilinçli taksir, ceza hukukunun en çok tartışılan sınırlarından biridir. İki halde de fail neticeyi öngörür; ikisinde de neticeyi istemez. Fark, failin neticeye karşı tutumundadır.
| Ölçüt | Olası kast (TCK 21/2) | Bilinçli taksir (TCK 22/3) |
|---|---|---|
| Neticeyi öngörme | Var | Var |
| Neticeye tutum | Kayıtsız kalır, göze alır, kabullenir | İstemez, gerçekleşmeyeceğine inanır |
| Güvendiği şey | Hiçbir şeye güvenmez; boş bir umut taksire dönüşmez | Becerisine, tecrübesine, şansına veya somut bir olguya güvenir |
| Neticeyi önleme çabası | Yok | Çoğu zaman var ya da gerekli önlemi aldığına inanır |
| Frank formülü | “Netice olacağını bilseydi de yine yapardı” | “Netice olacağını bilseydi bu hareketi yapmazdı” |
| Suçun niteliği | Kasıtlı suç | Taksirli suç |
| Cezaya etkisi | Kasıtlı suçun cezası indirilir | Taksirli suçun cezası üçte birden yarıya kadar artırılır |
Yargıtay Ceza Genel Kurulu ölçütü birçok kararında aynı cümlelerle açıklıyor: Öngörülen muhtemel neticeye kayıtsız kalınması halinde olası kast, neticenin istenmemesine rağmen engellenemediği hallerde bilinçli taksir vardır. Fail neticenin muhtemel olduğunu bildiği halde duruma kayıtsız kalarak hareketini sürdürmüşse olası kast; becerisine, şansına, tecrübesine ya da başka bir etkene güvenip neticenin meydana gelmeyeceğine inanarak, gerektiğinde önlem de alarak hareket etmişse bilinçli taksir söz konusudur (ör. Yargıtay CGK, 27.06.2019, E. 2018/545, K. 2019/504; CGK, 12.03.2025, E. 2024/565, K. 2025/123).
Kağıt üzerinde net görünen bu ölçüt, uygulamada çok zor işler. Çünkü failin “olursa olsun” mu dediği, yoksa “olmaz” diye mi düşündüğü, ancak dışarıdan görülen davranışlarından çıkarılabilir. Mahkemeler bu nedenle şu olgulara bakar:
- Tehlikenin büyüklüğü ve açıklığı: Kalabalığa ateş etmek ile boş bir araziye ateş etmek aynı değildir.
- Uyarılara rağmen devam etme: Fail kendisi uyarıldığı halde davranışını sürdürmüşse kabullenme çıkarımı güçlenir.
- Önlem alma veya almama: Fren yapmak, yavaşlamak, namluyu insanlardan uzağa çevirmek gibi davranışlar bilinçli taksir lehine değerlendirilir.
- Failin kendisini de tehlikeye atıp atmadığı: Araçta kendi yakınları bulunan sürücünün neticeyi kabullendiğini söylemek zorlaşır.
- Olay sonrası davranış: Yaralıya yardım etmek, hastaneye götürmek, pişmanlık göstermek gibi davranışlar failin neticeyi istemediğini gösterebilir.
Olası Kastın Cezası: TCK 21/2 İndirimi
Olası kastın cezaya etkisi kanunda üç kural halinde düzenlenmiştir:
| Suçun doğrudan kastla cezası | Olası kastla verilecek ceza | Örnek |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | Müebbet hapis | Nitelikli kasten öldürme (TCK 82), ör. çocuğa karşı |
| Müebbet hapis | 20 yıldan 25 yıla kadar hapis | Kasten öldürme (TCK 81/1) |
| Süreli hapis veya adli para cezası | Temel ceza üçte birden yarıya kadar indirilir | Kasten yaralama (TCK 86), mala zarar verme (TCK 151) |
TCK 61/2 indirimin hangi aşamada yapılacağını belirler: olası kast nedeniyle indirim, hakimin 61/1’deki ölçütlere göre belirlediği temel ceza üzerinden yapılır. Teşebbüs, haksız tahrik, yaş küçüklüğü ve takdiri indirim gibi diğer indirimler bundan sonra, 61/5’teki sırayla uygulanır.
Olası kast cezası kaç yıl? Sorunun cevabı suça göre değişir. Birkaç örnek hesap:
- Olası kastla kasten öldürme (TCK 81/1, 21/2): Mahkeme 20 ile 25 yıl arasında bir ceza belirler. Alt sınırdan 20 yıl belirlenip takdiri indirim (TCK 62, altıda bir) uygulanırsa sonuç 16 yıl 8 ay olur. Yargıtay’ın incelediği bir düğün olayında ilk derece mahkemesi bu hesapla 16 yıl 8 ay vermiştir (dosya daha sonra suç vasfı yönünden bozulmuştur: Yargıtay 1. CD, 10.10.2022, E. 2022/7592, K. 2022/7809).
- Olası kastla nitelikli kasten öldürme (TCK 82, 21/2): Ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet hapis verilir; takdiri indirimde müebbet hapis 25 yıla iner (TCK 62/1).
- Olası kastla kasten yaralama (TCK 86/1, 21/2): Temel ceza 1 yıl 6 ay belirlenmişse, üçte bir indirimle 1 yıl, yarı indirimle 9 ay olur.
Olası kast cezayı hafifletir mi? Evet, doğrudan kasta göre hafifletir. Ancak bilinçli taksire göre çok ağırdır. Aynı ölüm olayında ceza farkını bir sonraki tabloda gösteriyoruz. Cezanın infazı ve koşullu salıverilme hesabı için infaz yatar hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Aynı Ölüm, Dört Farklı Ceza: Doğrudan Kast, Olası Kast, Bilinçli Taksir, Basit Taksir
Bir kişinin ölümüne neden olan aynı olay, failin manevi durumuna göre birbirinden çok farklı cezalara yol açar. Aşağıdaki aralıklar, ağırlaştırıcı ve hafifletici başka bir sebep (haksız tahrik, takdiri indirim vb.) bulunmadığı varsayımıyla kanun metninden hesaplanmıştır:
| Failin manevi durumu | Uygulanan madde | Ceza |
|---|---|---|
| Doğrudan kast, nitelikli hal (ör. çocuğa karşı, tasarlayarak) | TCK 82 | Ağırlaştırılmış müebbet hapis |
| Doğrudan kast | TCK 81/1 | Müebbet hapis |
| Olası kast, nitelikli hal | TCK 82, 21/2 | Müebbet hapis |
| Olası kast | TCK 81/1, 21/2 | 20 – 25 yıl hapis |
| Yaralama kastı, ölüm netice olarak gerçekleşmiş | TCK 87/4 | 10 – 14 yıl; silahla yaralama gibi 86/3 hallerinde 14 – 18 yıl (güncel metin) |
| Bilinçli taksir, bir kişinin ölümü | TCK 85/1, 22/3 | 2 yıl 8 ay – 9 yıl hapis |
| Basit taksir, bir kişinin ölümü | TCK 85/1 | 2 – 6 yıl hapis |
| Bilinçli taksir, birden fazla ölüm veya ölüm ile yaralanma | TCK 85/2, 22/3 | 2 yıl 8 ay – 22 yıl 6 ay hapis |
Tablo, olası kast mı daha ağır yoksa bilinçli taksir mi sorusunun cevabını da veriyor: olası kast çok daha ağırdır. Bir kişinin ölümünde olası kastın alt sınırı (20 yıl), bilinçli taksirin üst sınırının (9 yıl) iki katından fazladır. Bu yüzden olası kast ile bilinçli taksir tartışması, ceza dosyalarında savunmanın en önemli eksenlerinden biridir.
Tablodaki uçurum, olası kast ile bilinçli taksir arasındaki ince çizginin neden bu kadar sert tartışıldığını açıklıyor. Neredeyse aynı olgulara sahip iki dosyadan birinde sanık 20 yıl, ötekinde 3-4 yıl ceza alabiliyor. Kanun koyucu bu iki hali birbirine çok yakın tanımlamış, ama cezalarını birbirinden çok uzak tutmuş. Bu nedenle bize göre, olası kast kabul edilen her dosyada gerekçe, failin neticeyi kabullendiğini gösteren somut olguları tek tek saymalıdır. “Öngörmesi gerektiği” ya da “öngörebilecek durumda olduğu” gibi ifadeler bilinçli taksirin, hatta basit taksirin tanımına uyar; olası kast için yeterli değildir.
Olası Kast Örnekleri: Yargıtay Hangi Olaylarda Olası Kast Diyor?
Olası kast örnekleri en çok iki olay türünde karşımıza çıkar: trafik kazaları ve silahla ateş edilen olaylar. Aşağıda Yargıtay Ceza Genel Kurulunun ve ilgili dairelerin bu olaylarda nasıl karar verdiğini özetliyoruz.
Trafik kazası: alkol ve hız olası kast mıdır?
Kamuoyunda en çok tartışılan soru budur: alkollü ve hızlı araç kullanırken ölümlü kaza yapan sürücü olası kastla mı, bilinçli taksirle mi sorumludur? Yargıtay Ceza Genel Kurulunun çizgisi şöyle özetlenebilir:
- Kalabalık bir şehir caddesinde yaklaşık 90 km hızla giderken yola çıkan yayaya çarpan sürücü, alkolsüz ve başka kural ihlali yokken, bilinçli taksirle sorumlu tutulmuştur. Başsavcılık yalnız hızın bilinçli taksir için yetmeyeceğini, basit taksir bulunduğunu savunmuş; Kurul, sürücünün birine çarpabileceğini öngördüğünü, ama şoförlüğüne ve yayaların dikkatine güvendiğini kabul etmiştir (Yargıtay CGK, 24.11.2009, E. 2009/185, K. 2009/273). Yani yüksek hız bile olası kastın değil, en fazla bilinçli taksirin alanında görülmüştür.
- Yüksek alkol, hız ve tehlikeli sollama ile üç kişinin ölümü, bilinçli taksir sayılmıştır; Kurul sanığın tecrübesine ve sürüş yeteneğine güvendiğini, neticeyi kabullendiğine dair delil bulunmadığını kabul etmiştir (Yargıtay CGK, 12.03.2025, E. 2024/565, K. 2025/123; ilk müzakerede çoğunluk sağlanamamış, oy çokluğuyla).
- 2,49 promil alkolle hız sınırının üzerinde kamyonet kullanıp banketteki iki bisikletliye çarpan, ehliyetine daha önce alkol nedeniyle el konulmuş ve iki kez alkollü araç kullanmaktan mahkum olmuş sürücü de bilinçli taksirle sorumlu tutulmuştur; Kurul, sanığın neticeyi kabullendiğine dair delil bulunmadığını belirtmiştir (Yargıtay CGK, 16.10.2024, E. 2024/249, K. 2024/304; oy birliği).
- Buna karşılık, 1,12 promil alkollü, yaklaşık 140 km hızla, şehir içinde kırmızı ışıkları ihlal ederek ve araçların arasından makas atarak ilerleyen, araçtaki arkadaşları yavaşlamasını istediğinde onları duymamak için müziğin sesini sonuna kadar açan ve kazadan önce hiçbir fren veya yavaşlama tedbirine başvurmayan sürücünün eylemi olası kast kabul edilmiştir (Yargıtay CGK, 27.06.2019, E. 2018/545, K. 2019/504; Kurul Başkanı ve altı üye karşı oyla).
Ceza Genel Kurulu kararlarında trafik kazalarında olası kast istisna olarak görülüyor. Alkol ve hız tek başına, hatta yüksek promil ve birden fazla ölüm bile, olası kast için yeterli kabul edilmiyor. Olası kast kabul edilen olaylarda belirleyici olan, failin neticeyi kabullendiğini gösteren ek bir davranış: uyarılara rağmen hızlanmak, uyarıları duymamak için önlem almak, kurallara bilerek ve ısrarla uymamak, kazayı önlemeye yönelik hiçbir çaba göstermemek.
Bu dosyalarda kararların büyük kısmı oy çokluğuyla veriliyor ve Kurul zaman zaman ilk müzakerede çoğunluğu bile sağlayamıyor. Bu da savunma için şunu gösteriyor: olayın oluşu, tanık anlatımları ve sürücünün kazadan önceki son dakikalardaki davranışı ayrıntılı biçimde ortaya konmadan, olası kast ile bilinçli taksir arasındaki tercih tahmin edilebilir değil.
Düğünde ve kalabalıkta ateş etmek
Silahla ateş edilen olaylarda tablo farklıdır. Kalabalık bir ortamda ateş edilip birinin ölümüne veya yaralanmasına neden olunduğunda, Yargıtay çoğunlukla olası kastı kabul eder:
- Şehir merkezinde, balkon ve pencerelerden izlenen bir düğünde tabancayla rastgele ateş eden ve 3 yaşındaki bir çocuğun ölümüne neden olan sanık hakkında olası kastla nitelikli kasten öldürme kabul edilmiştir. Kurul, “olası kast netice ile belirlenir” kuralı gereğince sorumluluğun gerçekleşen neticeye, yani bir çocuğun ölümüne göre belirleneceğini vurgulamıştır (Yargıtay CGK, 25.06.2020, E. 2016/545, K. 2020/316; beş üye bilinçli taksir yönünde karşı oyla).
- Kalabalık bir ortamda yere doğru ateş edilip sekme sonucu beklenmeyen bir ölüm meydana geldiğinde ise Kurul, yaranın hayati bölgede olmadığını ve ölümün öngörülemez olduğunu dikkate alarak olası kastla neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK 87/4, 21/2) kabul etmiştir (Yargıtay CGK, 10.06.2021, E. 2020/165, K. 2021/273).
Hedef dışındaki kişinin vurulması
Bir kişiyi hedef alıp ateş eden failin, hedefin yakınındaki başka birini de vurması halinde, hedef alınan kişi bakımından doğrudan kast, yakınındaki kişi bakımından çoğu zaman olası kast tartışılır. Ancak yukarıda belirttiğimiz gibi, yakındaki kişinin isabet alması kaçınılmaz ise bu kişi bakımından da doğrudan kast kabul edilebilir. Ayrım her mağdur için ayrı ayrı yapılmalıdır; bir mağdura yönelik kastın türü, öteki mağdura otomatik olarak taşınamaz. Teşebbüs aşamasında kalan olaylarda bu ayrımın önemi için TCK 35 suça teşebbüs yazımıza bakabilirsiniz.
Silahı kurcalarken patlama ve tek atış
Ateş etme eylemi bittikten sonra silahı kurcalarken, doldururken veya boşaltırken kazayla patlama olduğunda, sonuç bilinçli taksire kayabiliyor:
- Asker eğlencesinde havaya dokuz el ateş ettikten sonra silahı insanlara paralel tutarak kurcalarken patlama sonucu ölüm: Daire çoğunluğu bilinçli taksir kabul ederek olası kastla verilen hükmü bozmuştur (Yargıtay 1. CD, 10.10.2022, E. 2022/7592, K. 2022/7809; karşı oy olası kast yönünde).
- Düğünde eski ve arızalı bir tek kırma silahla havaya ateş ettikten sonra yeni fişek sürerken silahın patlaması: Daire çoğunluğu bilinçli taksir kararını onamıştır; karşı oy, polisin ateş edilmemesi yönündeki uyarısına rağmen ateş edilmesini olası kastın göstergesi saymıştır (Yargıtay 12. CD, 24.02.2026, E. 2022/3743, K. 2026/1708).
- Alkollü sanığın, gece karanlığında, yaklaşık 51 metre ötedeki evin çatısına tek el ateş etmesi ve çatıda bulunan yeğeninin ölümü: Ceza Genel Kurulu bilinçli taksir kabul etmiştir. Kurul Başkanı ve altı üye olası kast, iki üye basit taksir yönünde karşı oy kullanmıştır (Yargıtay CGK, 21.02.2024, E. 2019/382, K. 2024/77).
Silahla ateş edilen olaylarda Yargıtay kararlarında ayrım şu noktalarda çiziliyor: ateşin kalabalığa ya da insanların bulunduğu yöne, rastgele ve tekrar tekrar açılması olası kast yönünde; tek atış, uzak mesafe, karanlık, failin insanları göremeyecek konumda olması ve eylemin “ateş etme” değil “silahı kurcalama” aşamasında gerçekleşmesi bilinçli taksir yönünde değerlendiriliyor.
Kolluk veya çevredekiler tarafından yapılan “ateş etme” uyarısına rağmen devam edilmesi, karşı oylarda ve bazı çoğunluk kararlarında kabullenmenin kanıtı olarak öne çıkıyor. Olay yerindeki uyarıların tanık anlatımlarıyla nasıl ortaya konduğu, dosyanın sonucunu doğrudan etkileyebiliyor.
Ceza Genel Kurulunun 2024 tarihli çatı kararında olası kastın reddedilme gerekçesi düşündürücüdür. Kurul, karanlıkta, alkollü olarak, arada ağaç bulunan 51 metre mesafeden ateş edildiğinde ölenin isabet almasının “muhakkak” olacağından söz edilemeyeceğini, bu nedenle failin ölümü kabullendiğinden bahsedilemeyeceğini belirtmiştir. Oysa neticenin muhakkak olması doğrudan kastın ölçütüdür; olası kast zaten neticenin muhakkak değil, muhtemel olduğu hallerde söz konusudur. Neticenin kesin olmaması olası kastı dışlamaz, tersine olası kastın tanımının parçasıdır.
Bu gerekçe, sonucu doğru olsa bile, iki kast türünü birbirine karıştırıyor. Bilinçli taksirin kabulü için asıl sorulması gereken, failin neticenin olmayacağına güvenmesini haklı kılan bir olgunun bulunup bulunmadığıydı. Kurul Başkanı ve altı üyenin karşı oyu da tartışmanın kapanmadığını gösteriyor.
TCK 21’in gerekçesi, kendisine kırmızı ışık yandığı halde, yaya geçidinden insanların geçtiğini görerek kavşakta durmayan otobüs sürücüsünü olası kastın örneği olarak gösterir. Bugün ise Ceza Genel Kurulu, yüksek alkol, aşırı hız ve birden fazla ölüm bulunan olayların büyük kısmında bile bilinçli taksiri kabul ediyor; olası kastı ancak uyarıya rağmen müziği açmak gibi çok belirgin bir kabullenme davranışı varsa uyguluyor. Uygulamanın kanun koyucunun örneğinden bu kadar uzaklaşması, olası kast ile bilinçli taksirin aynı olgularda farklı sonuçlara götürebildiğini ve ölçütün belirsiz kaldığını gösteriyor.
Bize göre sorun, kanunun kendisinde başlıyor: 21/2’nin metni “öngörmesine rağmen fiili işlemek” demekle yetiniyor; kabullenme unsuru yalnız gerekçede. Bu tanım, metin olarak bilinçli taksirin tanımından neredeyse ayırt edilemiyor. Ceza sorumluluğunu bu kadar değiştiren bir ölçütün kanun metninde açıkça yer alması, hem belirlilik ilkesi hem de eşit uygulama bakımından gereklidir.
Olası Kastta Teşebbüs Olur mu?
Yargıtay’ın yerleşik kuralı şudur: olası kastı netice belirler. Fail, ancak gerçekleşen neticeden sorumludur; gerçekleşmesi yalnızca ihtimal dahilinde olan bir neticeye teşebbüs edilemez. Bu yüzden kalabalığa ateş edilip biri yaralandığında, yaralanma ne kadar ağır olursa olsun suç olası kastla öldürmeye teşebbüs değil, olası kastla yaralamadır (Yargıtay CGK, 10.06.2021, E. 2020/165, K. 2021/273). Aksi halde yanında beş kişi bulunan birine ateş eden fail, hiçbiri yaralanmasa da beş ayrı olası kastla öldürmeye teşebbüsten sorumlu tutulurdu.
Ceza Genel Kurulu 2025’te bu kurala dar bir istisna getirdi. İki grup arasındaki karşılıklı silahlı çatışmada arada kalan bir kişi vurulmuş, ancak saçmanın hangi sanığın tüfeğinden çıktığı belirlenememişti. Kurul, “olası kastı netice belirler” kuralını korudu, ama bu durumda sanıkların hiç sorumlu tutulmamasının haksızlığı cezasız bırakacağını kabul ederek her failin olası kastla teşebbüs derecesinde sorumlu olacağına, suçun vasfının da gerçekleşen neticeye göre belirleneceğine karar verdi (Yargıtay CGK, 16.04.2025, E. 2020/173, K. 2025/166; oy çokluğu). 1. Ceza Dairesi bu karara dayanarak, maktulü vuran atışın kime ait olduğu belirlenemeyen bir çatışmada sanığın olası kastla öldürmeye teşebbüsten cezalandırılması gerektiğine hükmetti (Yargıtay 1. CD, 21.04.2025, E. 2023/3043, K. 2025/3122; bozmadan sonra verilen hüküm 1. CD, 14.09.2026, E. 2026/3467, K. 2026/5376 ile oy çokluğuyla onandı).
Aynı Daire bir ay sonra başka bir dosyada ise “olası kastla öldürmeye teşebbüsün mümkün olmaması yönündeki yerleşik uygulamasına” dayanarak hükmü bozdu (Yargıtay 1. CD, 21.05.2025, E. 2023/1749, K. 2025/4062). Bu çelişkiyi ve istisnanın neden dar yorumlanması gerektiğini TCK 35 suça teşebbüs yazımızda ayrıca tartıştık. Kısaca: istisna, yalnızca neticenin gerçekleştiği ama hangi failin hareketinden doğduğunun belirlenemediği çatışma olaylarına uygulanmalıdır; hiçbir neticenin doğmadığı olaylarda olası kastla teşebbüs kabul edilmemelidir.
Olası Kastta İştirak ve Haksız Tahrik
Olası kastta iştirak olur mu? Uzun süre Yargıtay 1. Ceza Dairesinin çoğu kararında, olası kastla işlenen suçlara iştirakin mümkün olmadığı kabul ediliyordu. Ceza Genel Kurulu 2025’te bu konuyu da netleştirdi: olası kastla işlenen suçlarda da iştirak hükümleri uygulanabilir. Birlikte suç işleme kararı ile hareket eden müşterek failler, asıl hedef bakımından doğrudan kastla birlikte sorumlu olduklarında, her biri bakımından şartları ayrı ayrı oluşmak koşuluyla öngörüp katlandıkları yan netice bakımından da olası kastla sorumlu tutulabilir (Yargıtay CGK, 16.04.2025, E. 2020/173, K. 2025/166). Kurul, karşılıklı çatışmadaki iki ayrı grubun ise birbirlerinin fiilleri bakımından müşterek fail sayılamayacağını, her grubun yan yana (müstakil) fail olduğunu da belirtmiştir.
Olası kastta haksız tahrik uygulanır mı? Kanunda buna engel bir hüküm yoktur. Haksız tahrik (TCK 29), failin haksız bir fiilin yarattığı hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işlemesini arar; kastın doğrudan veya olası olması bu şartı ortadan kaldırmaz. Hesaplamada önce TCK 21/2’ye göre temel ceza indirilir (TCK 61/2), haksız tahrik indirimi ise 61/5’teki sıraya göre bundan sonra uygulanır. Ancak uygulamada olası kast genellikle failin hedeflemediği bir kişiye karşı söz konusu olduğundan, tahrikin bu kişiye yönelik eylem bakımından da şartlarının oluşup oluşmadığı her dosyada ayrıca tartışılmalıdır.
Olası Kast Nasıl İspatlanır, Savunmada Neye Bakılır?
Kast bir iç durumdur; failin zihninden geçeni doğrudan gösteren delil çoğu zaman yoktur. Mahkemeler kastı, olayın dış görünümünden çıkarır. Olası kast iddiası bulunan bir dosyada savunma bakımından şu sorular önemlidir:
- Fail neticeyi öngördü mü? Öngörme yoksa olası kast da bilinçli taksir de yoktur; en fazla basit taksir tartışılır.
- Neticeyi kabullendiğini gösteren somut bir olgu var mı? Uyarılara rağmen devam, önlem almama, ısrar ve tekrarlanan tehlikeli davranış kabullenme yönünde; fren, yavaşlama, namluyu çevirme, kendini veya yakınlarını aynı tehlikeye atma bilinçli taksir yönünde değerlendirilir.
- Kast her mağdur için ayrı ayrı belirlendi mi? Birden fazla mağdurlu olaylarda, asıl hedef ile yakında bulunan kişi için kast türü farklı olabilir.
- Netice failin hareketinden mi doğdu? Birden fazla kişinin ateş ettiği olaylarda nedensellik bağı kurulamıyorsa, olası kastla tamamlanmış suçtan sorumluluk kurulamaz; Ceza Genel Kurulunun çatışma istisnası da yalnızca teşebbüs derecesinde sorumluluk öngörür.
- Ceza aralığında gerekçe var mı? Olası kastla öldürmede 20 ile 25 yıl arasında ceza belirlenirken alt sınırdan uzaklaşılması somut gerekçeye dayanmalıdır; Yargıtay gerekçesiz uzaklaşmayı bozma sebebi saymıştır (Yargıtay CGK, 13.03.2024, E. 2022/507, K. 2024/121).
Olası kast ile bilinçli taksir sınırında dosyanın kaderi çoğu zaman ilk ifadelerde ve olay yeri tespitlerinde belirlenir. Şüphelinin “kimseyi görmedim”, “yavaşladım”, “frene bastım” gibi anlatımlarının olay yeri ve teknik delillerle desteklenmesi, tanıkların yalnız olayı değil olaydan hemen önceki uyarıları ve failin tepkisini de anlatması, keşif ve bilirkişi incelemesinde görüş mesafesi, ışık durumu ve hızın ayrıntılı tespiti, sonucu belirleyen unsurlardır. Olası kast iddiasıyla açılan bir davada, savunmanın soruşturma aşamasından itibaren bu olguların dosyaya girmesini sağlaması gerekir.
Yargıtay Kararları
Bu yazıda değindiğimiz başlıca kararlar şunlardır (tamamı Yargıtay’ın yayımlanmış karar metinlerinden okunmuştur):
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| CGK, 24.11.2009, E. 2009/185, K. 2009/273 | Kalabalık caddede yaklaşık 90 km hızla yayaya çarpma | Bilinçli taksir (Başsavcılığın basit taksir itirazı reddedildi) |
| CGK, 27.06.2019, E. 2018/545, K. 2019/504 | Alkol, 140 km/s, kırmızı ışık, uyarılara karşı müziği açma | Olası kast (7 karşı oy) |
| CGK, 25.06.2020, E. 2016/545, K. 2020/316 | Düğünde rastgele ateş, çocuğun ölümü | Olası kastla nitelikli kasten öldürme |
| CGK, 10.06.2021, E. 2020/165, K. 2021/273 | Kalabalıkta yere ateş, sekme, beklenmeyen ölüm | Olası kastla TCK 87/4; olası kastta teşebbüs yok |
| CGK, 21.02.2024, E. 2019/382, K. 2024/77 | Karanlıkta 51 metreden çatıya tek atış | Bilinçli taksir (7 olası kast, 2 basit taksir karşı oyu) |
| CGK, 16.10.2024, E. 2024/249, K. 2024/304 | 2,49 promil, hız, önceki alkol mahkumiyetleri, iki bisikletlinin ölümü | Bilinçli taksir (oy birliği) |
| CGK, 12.03.2025, E. 2024/565, K. 2025/123 | Alkol, hız, tehlikeli geçiş, üç ölüm | Bilinçli taksir |
| CGK, 16.04.2025, E. 2020/173, K. 2025/166 | Karşılıklı çatışmada arada kalan kişinin yaralanması | Olası kastta iştirak mümkün; faili belirsiz netice için olası kastla teşebbüs |
| 1. CD, 10.10.2022, E. 2022/7592, K. 2022/7809 | Ateş sonrası silahı kurcalarken patlama | Bilinçli taksir, bozma |
| 1. CD, 21.04.2025, E. 2023/3043, K. 2025/3122 | Çatışmada maktulü vuranın belirlenememesi | Olası kastla öldürmeye teşebbüs gerekir, bozma |
| 1. CD, 21.05.2025, E. 2023/1749, K. 2025/4062 | Araca arkadan çok sayıda atış | Doğrudan kast; olası kastla teşebbüs olmaz, bozma |
| 12. CD, 24.02.2026, E. 2022/3743, K. 2026/1708 | Düğünde arızalı silahın doldurulurken patlaması | Bilinçli taksir onandı (karşı oy) |
Kasten öldürme suçunun cezası, nitelikli halleri ve teşebbüs aralıkları için adam öldürme cezası, TCK 82 nitelikli kasten öldürme ve kasten öldürmeye teşebbüs yazılarımıza; yaralama sonucu ölüm için TCK 87 ve kasten yaralama yazılarımıza bakabilirsiniz. Madde metinleri için TCK tam metin sayfamızdaki 21. maddeye ve 22. maddeye ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Olası kast ne demek kısaca?
Olası kast, kişinin yaptığı hareketin bir suç neticesine yol açabileceğini öngörmesine rağmen “olursa olsun” diyerek hareketini sürdürmesidir. Fail neticeyi istemez ama göze alır. TCK 21/2’de düzenlenir.
Olası kast cezası kaç yıl?
Suça göre değişir. Kasten öldürmede müebbet hapis yerine 20 ile 25 yıl, nitelikli kasten öldürmede ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet hapis verilir. Diğer suçlarda temel ceza üçte birden yarıya kadar indirilir. Takdiri indirimle olası kastla öldürmenin cezası 16 yıl 8 aya kadar inebilir.
Olası kast cezayı hafifletir mi?
Doğrudan kasta göre hafifletir; TCK 21/2 zorunlu bir indirim öngörür. Ancak bilinçli taksire göre çok daha ağırdır: bir kişinin ölümünde olası kastın alt sınırı 20 yıl, bilinçli taksirin üst sınırı 9 yıldır.
Olası kast mı daha ağır, bilinçli taksir mi?
Olası kast çok daha ağırdır. Olası kast kasıtlı suç sayılır ve kasıtlı suçun cezasından indirim yapılır; bilinçli taksir ise taksirli suçtur ve taksirli suçun cezası üçte birden yarıya kadar artırılır.
Olası kastla adam öldürmenin cezası nedir?
TCK 81/1 ve 21/2’ye göre 20 yıldan 25 yıla kadar hapis cezasıdır. Öldürme nitelikli hal içeriyorsa (ör. çocuğa karşı) müebbet hapis verilir. Haksız tahrik ve takdiri indirim varsa ceza bunlara göre ayrıca indirilir.
Olası kastta teşebbüs olur mu?
Kural olarak hayır; olası kastı gerçekleşen netice belirler. Kalabalığa ateş edilip biri yaralanırsa suç olası kastla yaralamadır. Ceza Genel Kurulu 2025’te, karşılıklı çatışmada neticenin hangi failin atışından doğduğunun belirlenemediği hallerde olası kastla teşebbüs derecesinde sorumluluğu kabul etmiştir (CGK, 16.04.2025, E. 2020/173, K. 2025/166).
Olası kastta iştirak olur mu?
Evet. Ceza Genel Kurulu 2025’te olası kastla işlenen suçlarda da iştirak hükümlerinin uygulanabileceğini kabul etmiştir. Birlikte suç işleme kararıyla hareket eden failler, öngörüp katlandıkları yan netice bakımından da olası kastla sorumlu tutulabilir.
Olası kastta haksız tahrik uygulanır mı?
Kanunda engel yoktur; haksız tahrikin şartları oluşmuşsa uygulanabilir. Hesaplamada önce olası kast indirimi temel ceza üzerinden yapılır, haksız tahrik indirimi bundan sonra gelir (TCK 61/2, 61/5).
Olası kastla mala zarar verme olur mu?
Mala zarar verme (TCK 151) kasıtlı bir suçtur ve olası kastla da işlenebilir. Örneğin bir binaya veya araca rastgele ateş eden kişi, isabet eden mallar bakımından olası kastla sorumlu tutulabilir. Mala zarar vermenin taksirli hali kanunda yoktur; bu nedenle neticeyi öngörmeyen ya da gerçekleşmeyeceğine güvenen kişi ceza hukuku bakımından sorumlu olmaz, yalnızca tazminat sorumluluğu doğabilir.
Alkollü araçla ölümlü kaza olası kast mıdır?
Kural olarak hayır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu yüksek alkol, aşırı hız ve birden fazla ölüm bulunan olaylarda bile çoğunlukla bilinçli taksir kabul ediyor. Olası kast ancak sürücünün neticeyi kabullendiğini gösteren ek davranışlar varsa, örneğin uyarılara rağmen hızlanması ve uyarıları duymamak için önlem alması gibi, kabul ediliyor (CGK, 27.06.2019, E. 2018/545, K. 2019/504).
Düğünde havaya ateş edip birinin ölümüne neden olmanın cezası nedir?
Kalabalık ortamda rastgele ateş edilip birinin ölümüne neden olunmuşsa Yargıtay çoğunlukla olası kastla öldürme kabul eder; ceza 20-25 yıl, ölen çocuksa müebbet hapistir. Ölüm, ateş etme bittikten sonra silahı kurcalarken kazayla meydana gelmişse bilinçli taksirle öldürme (2 yıl 8 ay – 9 yıl) kabul edilebilir.
TCK 21/2 maddesi nedir?
TCK 21/2, olası kastı tanımlayan ve cezasını belirleyen fıkradır: kişinin suçun unsurlarının gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi halinde olası kast vardır. Mahkeme kararında suç maddesinin yanında “21/2” yazması, sanığın olası kastla hareket ettiğinin kabul edildiğini ve cezanın buna göre indirildiğini gösterir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın kendine özgü olguları farklı sonuçlara yol açabilir; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 21, 22, 29, 35, 61, 62, 81, 82, 85, 87 – mevzuat.gov.tr
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu madde gerekçeleri (m. 21)
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Ceza Daireleri kararları – karararama.yargitay.gov.tr
Yazarlar Hakkında
Bu yazı, Kocaeli Barosu’na kayıtlı Av. Hakan Tuzcuoğlu ve Av. Sabriye Tuzcuoğlu tarafından hazırlanmıştır. İzmit’teki büromuzda ağırlıklı olarak ceza hukuku alanında çalışıyor; kasten öldürme, kasten öldürmeye teşebbüs, kasten yaralama ve taksirle ölüme neden olma dosyalarında soruşturma ve kovuşturma aşamasında savunma desteği veriyoruz. Kocaeli, Sakarya ve İstanbul adliyelerindeki duruşmalara bizzat katılıyoruz.
Av. Hakan Tuzcuoğlu – Kocaeli Barosu, Sicil No: 3176
Av. Sabriye Tuzcuoğlu – Kocaeli Barosu, Sicil No: 3175
İletişim: 0538 232 71 35 · Son güncelleme: 15.11.2026