TCK 35 suça teşebbüs – teşebbüs indirimi 1/4-3/4, 14-21 ve 10-18 yıl aralıkları, gönüllü vazgeçme
CEZA HUKUKU · TCK 35 · SUÇA TEŞEBBÜS

TCK 35 Suça Teşebbüs Nedir? Teşebbüs İndirimi ve Şartları

Teşebbüs ne demek, şartları neler, indirim ne kadar? 4 Haziran 2025 öncesi ve sonrası aralıklar, TCK 61/5’e göre hesaplama, iddianamedeki “35” sevkinin anlamı, hangi suçlarda teşebbüs olmadığı, gönüllü vazgeçme ve Yargıtay kararları.

⚖ Av. Hakan Tuzcuoğlu · Av. Sabriye TuzcuoğluKocaeli BarosuGüncelleme: 15.11.2026

Teşebbüs, kişinin işlemeyi kastettiği bir suça elverişli hareketlerle doğrudan başlayıp elinde olmayan bir nedenle suçu tamamlayamamasıdır. Türk Ceza Kanunu bunu 35. maddede düzenler ve faile tamamlanmış suça göre daha az ceza verir. 4 Haziran 2025’ten sonra işlenen fiillerde ağırlaştırılmış müebbet yerine 14-21 yıl, müebbet yerine 10-18 yıl hapis verilir; diğer suçlarda ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir. Daha önce işlenen fiillerde eski aralıklar (13-20 ve 9-15 yıl) uygulanır. Bu yazıda teşebbüsün şartlarını, indirimin nasıl hesaplandığını, hangi suçlarda teşebbüs olmadığını, gönüllü vazgeçmeyi ve iddianamelerde sık görülen “35” sevkini güncel mevzuat ve Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

Kısa cevap: Suça teşebbüs, TCK 35‘te düzenlenir: kast edilen suç elverişli hareketlerle doğrudan icraya başlanarak işlenmeye çalışılmış, ancak failin elinde olmayan bir nedenle tamamlanamamıştır. Ceza, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirlenir: ağırlaştırılmış müebbet yerine 14-21 yıl, müebbet yerine 10-18 yıl hapis, diğer suçlarda cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirim. Bu aralıklar 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen fiiller içindir; önceki fiillerde 13-20 ve 9-15 yıl uygulanır (7550 sayılı Kanun, TCK 7/2). Fail kendi iradesiyle vazgeçerse teşebbüsten ceza almaz (gönüllü vazgeçme, TCK 36). Taksirli suçlara teşebbüs olmaz; olası kastta ise kural olarak fail gerçekleşen neticeden sorumludur, ancak Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2025’te bir istisna kabul etmiştir.

Teşebbüs Ne Demek? Ceza Hukukunda Anlamı

Günlük dilde teşebbüs “girişim, bir işe kalkışma” demektir; “teşebbüs etmek” de bir işe girişmek anlamında kullanılır. Ceza hukukunda ise kelimenin teknik bir anlamı vardır: suçun icrasına başlanmış ama suç tamamlanamamıştır. Suçun yolu (öğretideki adıyla “suç yolu”) düşünce, hazırlık, icra ve tamamlanma aşamalarından geçer. Düşünce ve kural olarak hazırlık cezalandırılmaz; icraya başlandığı andan itibaren ceza hukuku devreye girer. Suç tamamlanırsa fail tamamlanmış suçun cezasını, tamamlanamazsa teşebbüsün indirimli cezasını alır.

Teşebbüs ayrı bir suç değildir. Fail, işlemeye çalıştığı suçtan (hırsızlık, yağma, öldürme, dolandırıcılık gibi) sorumlu tutulur; suçun teşebbüs aşamasında kalması yalnızca cezanın miktarını değiştirir. Bu nedenle kararlarda ve iddianamelerde teşebbüs, asıl suç maddesinin yanında “35” olarak görünür: “TCK 142/2-h, 35” gibi.

TCK 35 Madde Metni ve 2025 Değişikliği

TCK 35’in güncel metni şöyledir:

TCK m. 35/1: Kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaz ise teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur.

TCK m. 35/2: Suça teşebbüs halinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine ondört yıldan yirmibir yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine on yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Diğer hallerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

Maddenin ikinci fıkrası, 4 Haziran 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve aynı gün yürürlüğe giren 7550 sayılı Kanun‘un 8. maddesiyle değiştirildi. Değişiklik yalnızca müebbet cezalı suçlara teşebbüsün aralıklarını artırdı; “diğer haller” için öngörülen dörtte bir – dörtte üç indirimine dokunmadı.

Tamamlanmış suçun cezası Fiil 4 Haziran 2025 ve sonrası Fiil 4 Haziran 2025’ten önce
Ağırlaştırılmış müebbet hapis (ör. nitelikli kasten öldürme, TCK 82) 14 – 21 yıl hapis 13 – 20 yıl hapis
Müebbet hapis (ör. kasten öldürme, TCK 81) 10 – 18 yıl hapis 9 – 15 yıl hapis
Süreli hapis veya adli para cezası (diğer tüm suçlar) Ceza 1/4’ten 3/4’e kadar indirilir Ceza 1/4’ten 3/4’e kadar indirilir

Hangi aralığın uygulanacağını kararın tarihi değil, fiilin işlendiği tarih belirler. Yeni aralıklar daha ağır olduğu için, 4 Haziran 2025’ten önce işlenen fiillerde eski aralık sanık lehine uygulanmaya devam eder (TCK 7/2). Bu yüzden 2026’da verilen kararlarda bile “13 yıl” veya “9 yıl” gibi rakamlarla karşılaşırsınız. Maddenin bütün değişiklik notları için TCK tam metin sayfamızdaki 35. maddeye bakabilirsiniz.

Uygulamada

Bu tür dosyalarda ilk kontrol ettiğimiz şey fiil tarihidir. Haziran 2025’ten önce işlenmiş bir fiilde, karar 2026’da verilse bile mahkemelerin eski aralığı uyguladığını ve örneğin yaralanma olmayan bir mağdur yönünden cezayı 13 yıl gibi yeni aralıkta artık mümkün olmayan bir rakamdan belirlediğini görebiliyoruz. Aynı geçiş sorunu yalnızca teşebbüs aralığında değil, 7550 sayılı Kanunla değişen diğer hükümlerde de (ör. TCK 87’deki alt sınırlar) çıkabiliyor; sevk maddesi aynı olsa bile fiil tarihine göre hesap değişiyor.

Suça Teşebbüsün Şartları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, teşebbüsün varlığı için üç şartı birlikte arar: kasıtlı bir suçu işleme kararı, elverişli hareketlerle suçun doğrudan icrasına başlanması ve suçun failin elinde olmayan nedenlerle tamamlanamaması (Yargıtay CGK, 22.05.2012, E. 2011/6-340, K. 2012/209). Uygulamada elverişlilik, icraya başlama şartından ayrı tartışıldığı için şartları dört başlıkta incelemek daha açıklayıcıdır.

Şart Ne anlama gelir? Yoksa ne olur?
Kast Fail, suçun kanuni tanımındaki unsurları bilerek ve isteyerek gerçekleştirmeye çalışmalıdır (TCK 21/1). Taksirli suçlara teşebbüs olmaz. Olası kastta kural olarak teşebbüs yoktur; istisnası aşağıda.
Elverişli hareket Kullanılan araç ve yöntem, suçun neticesini doğurmaya somut olayda uygun olmalıdır. Elverişlilik yalnızca araç bakımından değil, suçun konusu dahil bütün fiil yönünden aranır. Mutlak elverişsiz hareketler (işlenemez suç) cezalandırılmaz.
Doğrudan icraya başlama Suç tipiyle yakın bağlantısı olan, unsur veya nitelikli hal oluşturan hareketlere geçilmiş olmalıdır. Hazırlık hareketleri teşebbüs sayılmaz; ancak kendi başına suç oluşturuyorsa (ör. ruhsatsız silah) o suçtan ceza verilir.
Elinde olmayan neden Suç, failin iradesi dışındaki bir sebeple (yakalanma, mağdurun direnmesi, isabet etmeme, tıbbi müdahale) tamamlanamamalıdır. Fail kendi iradesiyle bırakırsa teşebbüs değil gönüllü vazgeçme (TCK 36) gündeme gelir.

5237 sayılı Kanun, 765 sayılı eski kanundaki “eksik teşebbüs” ve “tam teşebbüs” ayrımını kaldırmıştır. Bugün de kararlarda bu kavramlar zaman zaman kullanılır, ancak cezayı belirleyen ölçüt artık icra hareketlerinin bitip bitmediği değil, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığıdır.

Hazırlık Hareketi mi, İcra Hareketi mi?

Teşebbüs dosyalarının en çok tartışılan sorusu, failin suçun icrasına başlayıp başlamadığıdır. Kanun koyucu, failin kastının “şüpheye yer bırakmayacak şekilde” ortaya çıkmasını yeterli sayan öznel ölçütü bilerek reddetmiş ve “doğrudan doğruya icraya başlama” ölçütünü benimsemiştir. Gerekçe açıktır: kast hazırlık aşamasında da kesin olarak ortaya çıkabilir; öznel ölçüt, kişinin düşüncesi ve yaşam tarzı nedeniyle cezalandırılmasına kapı açar.

Ceza Genel Kurulunun yerleşik anlatımına göre suç aletini temin etmek, olay yerini araştırmak veya gözetlemek, bilgi toplamak, suçtan sonra yakalanmamak için tedbir almak gibi davranışlar hazırlık hareketidir ve cezalandırılmaz. Suçun kanuni tanımında unsur veya nitelikli hal olarak yer alan hareketlere geçildiğinde ise icra başlamıştır. Öğretide sıkça verilen örnekte, öldürmek için silah satın almak hazırlık, silahı hasma doğrultup nişan almak icradır (Yargıtay CGK, 17.01.2024, E. 2023/504, K. 2024/10).

Hırsızlık, bu sınırın en çok tartışıldığı suçtur. Ceza Genel Kurulu, gece vakti bir deponun kepenk kilitlerinden ikisini kırıp diğerlerini kırmaya çalışırken yakalanan sanığın, mağdurun malını koruduğu egemenlik alanına doğrudan müdahale ettiğini ve hırsızlığa teşebbüs ettiğini kabul etmiştir. Kararın dört üyesi ise hırsızlığın icra hareketinin “almak” olduğunu, mala yönelik bir hareket yapılmadan teşebbüsten söz edilemeyeceğini savunarak karşı oy kullanmıştır (Yargıtay CGK, 22.05.2012, E. 2011/6-340, K. 2012/209). Daire kararları da bu çizgidedir: doğrudan sokağa açılan kilitli bina kapısından içeri giremeden, fark edilince kaçan faillerin hareketlerinin hazırlık aşamasında kalacağı belirtilmiş (Yargıtay 13. CD, 23.12.2014, E. 2014/15251, K. 2014/36764), evde eşyaları poşete koyduktan sonra ev sahibinin gelmesiyle poşetleri bırakıp kaçan failin eylemi ise hırsızlığa teşebbüs kabul edilmiştir (Yargıtay 17. CD, 19.12.2019, E. 2019/8499, K. 2019/16433).

Hareket Değerlendirme
Suç aletini satın almak, olay yerini gözetlemek, keşif yapmak Hazırlık (cezasız; ayrı suç oluşturuyorsa o suçtan ceza)
Silahı mağdura doğrultup nişan almak, ateş etmek İcra (teşebbüs mümkün)
Hırsızlık için kilitli kapıya gelip açamadan uzaklaşmak Kural olarak hazırlık
Hırsızlık için kilit veya kepenk kırmaya başlamak, binaya girmek Yargıtay’a göre icra (hırsızlığa teşebbüs); konut dokunulmazlığı ve mala zarar verme ayrıca değerlendirilir
Eşyayı toplayıp götürmeye hazırlanırken yakalanmak İcra (hırsızlığa teşebbüs)
Uygulamada

Hırsızlık amacıyla bir konuta girilip ev sahibiyle karşılaşılan dosyalarda, aynı olgunun mahkemeler arasında farklı nitelendirilebildiğini görüyoruz: bir aşamada “ev sahibiyle karşılaşma, elde olmayan nedendir” denilerek hırsızlığa teşebbüsten ceza verilebiliyor; bir üst aşamada ise failin hırsızlıktan kendi iradesiyle vazgeçtiği kabul edilerek bu suçtan hüküm kurulmayabiliyor. Hiçbir şeyin alınmadığı bu tür olaylarda ilk derecede teşebbüs indiriminin en düşük oranda (dörtte bir) uygulanabildiğine de rastlıyoruz. Bu nedenle konutta hırsızlık dosyalarında failin içeride ne yaptığı, neden çıktığı ve neyin “dış engel” sayılacağı, cezayı yıllar düzeyinde değiştirebiliyor.

Teşebbüs İndirimi Ne Kadar? (TCK 35/2)

Teşebbüs indirimi, tamamlanmış suçun cezasına göre üç ayrı şekilde uygulanır:

  • Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlar: İndirim oranı değil, sabit aralık uygulanır: 14-21 yıl (4 Haziran 2025 öncesi fiillerde 13-20 yıl).
  • Müebbet gerektiren suçlar: 10-18 yıl (öncesinde 9-15 yıl).
  • Süreli hapis ve adli para cezası gerektiren diğer tüm suçlar: Belirlenen cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir. Yani fail, cezanın en az dörtte birini, en fazla dörtte üçünü alır.

İndirim oranını hakim belirler, ancak bu serbest bir takdir değildir. Kanunun gösterdiği tek ölçüt meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığıdır. Mağdurun hiç zarar görmediği, icranın başında kesilen bir eylemde yüksek indirim; neticeye çok yaklaşılan, ağır zarar veya tehlike doğan bir eylemde düşük indirim beklenir. Oranın neden seçildiği kararda somut olgulara dayanılarak gösterilmelidir.

Yargıtay, aralık içinde belirlenen cezanın hem fazla hem eksik olmasını bozma sebebi yapar. Ceza Genel Kurulu, hayati tehlike geçirecek şekilde üç kez bıçaklanan mağdur yönünden teşebbüs aralığının alt sınırına yakın belirlenen cezayı, “makul düzeyde” ceza tayin edilmediği gerekçesiyle isabetsiz bulmuştur (Yargıtay CGK, 17.12.2025, E. 2025/312, K. 2025/587). Tersine, dört kesici delici alet yarasından yalnızca birinin hayati tehlikeye yol açtığı bir olayda 9-15 yıl aralığında 14 yıl belirlenmesi, zarar ve tehlikenin ağırlığıyla orantısız “fazla ceza” olarak bozulmuştur (Yargıtay 1. CD, 27.10.2021, E. 2021/7001, K. 2021/13715).

Uygulamada

Birden fazla mağdurun bulunduğu olaylarda, teşebbüs cezasının mağdurdaki sonuca göre ayrıştırıldığını görüyoruz: aynı eylemde yaralanan mağdur için aralığın ortasına yakın bir ceza, hiç yaralanmayan mağdur için alt sınır belirlenebiliyor. Buna karşılık gerekçe çoğu kararda “meydana gelen zarar ve tehlikenin ağırlığı dikkate alınarak takdiren” gibi kalıp bir cümleden ibaret kalıyor; hangi olgunun hangi oranı gerektirdiği yazılmıyor. Bu eksiklik, kanun yolunda ayrı bir itiraz konusu olarak ileri sürülebiliyor.

Eleştirimiz

Teşebbüs indirimi, ceza miktarını tamamlanmış suçun yarısı kadar değiştirebilen bir takdir yetkisidir: 10 yıllık bir cezada dörtte bir indirimle 7 yıl 6 ay, dörtte üç indirimle 2 yıl 6 ay çıkar. Bu kadar geniş bir takdirin tek cümlelik kalıp gerekçeyle kullanılması, Anayasa’nın 141. maddesindeki gerekçe yükümlülüğüyle ve Yargıtay’ın “makul ceza” denetimiyle bağdaşmıyor. Kanun yolunda da denetim zorlaşıyor: oranı neden seçildiği bilinmeyen bir takdire nasıl itiraz edilecektir?

7550 sayılı Kanunun müebbet cezalı suçlarda teşebbüs aralığını bir yıl artırması da tartışmaya açık. Değişiklik, zarar veya tehlikenin hafif kaldığı, hatta hiç yaralanma olmayan olaylarda bile asgari cezayı yükseltiyor. Asıl sorun aralığın alt sınırında değil, aralığın içinde cezanın gerekçesiz belirlenmesinde iken, kanun koyucunun alt sınırı artırması sorunu çözmüyor; sadece ağırlaştırıyor.

Teşebbüste Ceza Nasıl Hesaplanır? (TCK 61/5 Sırası)

Teşebbüs indirimi rastgele bir aşamada değil, kanunun belirlediği sırada uygulanır. TCK 61’e göre hakim önce suçun kanuni tanımındaki alt ve üst sınır arasında temel cezayı belirler, varsa nitelikli hallere göre artırma ve indirmeleri yapar. Ardından sırasıyla şu hükümleri uygular (TCK 61/5):

  • teşebbüs,
  • iştirak (ör. yardım etme indirimi),
  • zincirleme suç,
  • haksız tahrik,
  • yaş küçüklüğü,
  • akıl hastalığı ve cezada indirim gerektiren diğer şahsi sebepler,
  • takdiri indirim (TCK 62).

Bazı kaynaklarda teşebbüs indiriminin “en son” yapıldığı yazılır; bu, kanun metniyle bağdaşmaz. Teşebbüs, temel ceza ve nitelikli haller belirlendikten sonra uygulanan ilk indirimdir. Süreli hapis cezasını gerektiren bir suçtan bu hesaplamayla bulunan sonuç ceza 30 yılı geçemez (TCK 61/7).

Aşağıdaki örnek, sıranın nasıl işlediğini göstermek içindir; bir dosyanın sonucunu göstermez:

Aşama Örnek: gece vakti binada muhafaza altındaki eşyaya hırsızlığa teşebbüs
Temel ceza (TCK 142/2-h: 5-10 yıl) Alt sınırdan 5 yıl
Nitelikli hal (TCK 143: gece, yarı oranında artırım) 7 yıl 6 ay
Teşebbüs (TCK 35/2: 1/4-3/4 indirim) Yarı oranında indirim → 3 yıl 9 ay
Takdiri indirim (TCK 62: 1/6) 3 yıl 1 ay 15 gün

Çarpma işlemleri yer değiştirebildiği için süreli cezalarda sıranın sonucu çoğu zaman değiştirmediği düşünülebilir. Ancak sıra iki durumda belirleyicidir. Birincisi, müebbet cezalı suçlarda teşebbüs, cezayı süreli hapse çevirir ve sonraki bütün indirimler bu süreli ceza üzerinden yapılır. İkincisi, yaş küçüklüğü gibi üst sınır öngören hükümlerde yanlış sıra farklı sonuç verir. Örneğin 15-18 yaş arasındaki bir çocuğun nitelikli kasten öldürmeye teşebbüsünde doğru hesap önce 35/2 (14 yıl), sonra TCK 31/3’teki üçte bir indirimdir: 9 yıl 4 ay. Önce yaş küçüklüğü uygulanıp ağırlaştırılmış müebbet yerine 31/3’teki aralıktan (19-27 yıl) gidilseydi, bambaşka bir rakama ulaşılırdı.

İddianamede “35” Ne Demek? Sık Görülen Sevk Maddeleri

İddianamede veya kararda asıl suç maddesinin yanında “35” ya da “35/2” görüyorsanız, suçun teşebbüs aşamasında kaldığı kabul edilmiş demektir. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan sevk maddelerinin ne anlama geldiğini ve teşebbüs halinde kanunen mümkün olan ceza aralığını gösterir. Aralıklar haksız tahrik, takdiri indirim ve benzeri sebepler uygulanmadan önceki rakamlardır.

Sevk maddesi Anlamı Teşebbüs halinde ceza aralığı İlgili yazımız
TCK 81/1, 35/2 Kasten öldürmeye teşebbüs 10 – 18 yıl (fiil 4.6.2025 öncesi: 9 – 15 yıl) Kasten öldürmeye teşebbüs
TCK 82/1, 35/2 Nitelikli kasten öldürmeye teşebbüs (bentler: tasarlama, eşe, çocuğa, kadına karşı vb.) 14 – 21 yıl (öncesi: 13 – 20 yıl) Kasten öldürmeye teşebbüs
TCK 86/1, 86/3-e, 35 Silahla kasten yaralamaya teşebbüs 6 ay 22 gün – 3 yıl 4 ay 15 gün Kasten yaralama
TCK 86/2, 86/3-e, 35 Silahla, basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek nitelikte yaralamaya teşebbüs 2 ay 7 gün – 1 yıl 8 ay 7 gün Kasten yaralama
TCK 141/1, 35 Basit hırsızlığa teşebbüs 3 ay – 2 yıl 3 ay Hırsızlık suçu
TCK 142/2-h, 35/2 Bina veya eklentisinde muhafaza altındaki eşyaya hırsızlığa teşebbüs 1 yıl 3 ay – 7 yıl 6 ay TCK 142
TCK 142/2-h, 143, 35/2 Aynı suçun gece vakti teşebbüs halinde kalması 1 yıl 10 ay 15 gün – 11 yıl 3 ay TCK 142
TCK 148/1, 35 Yağmaya (gasp) teşebbüs 1 yıl 6 ay – 7 yıl 6 ay Yağma suçu
TCK 157/1, 35 Basit dolandırıcılığa teşebbüs 3 ay – 3 yıl 9 ay (ayrıca adli para cezası) TCK 158
TCK 158/1-f, 35 Bilişim sistemleri veya banka araç kılınarak nitelikli dolandırıcılığa teşebbüs 1 yıl – 7 yıl 6 ay (ayrıca adli para cezası) TCK 158/1-f
TCK 102/1, 35 Cinsel saldırıya teşebbüs 1 yıl 3 ay – 7 yıl 6 ay –
TCK 102/2, 35 Nitelikli cinsel saldırıya (vücuda organ veya cisim sokma) teşebbüs 3 yıl – 15 yıl –

Sevk maddesinin sonunda sıkça görülen diğer rakamların anlamı şöyledir: 53 belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, 54 eşya müsaderesi, 58 tekerrür (mükerrirlere özgü infaz rejimi), 62 takdiri indirim, 63 gözaltı ve tutuklulukta geçen sürenin cezadan mahsubu. Örneğin “TCK 142/2-h, 35/2, 53” ifadesi, nitelikli hırsızlığa teşebbüsten verilen ceza ile birlikte TCK 53’teki hak yoksunluklarının da uygulanacağını gösterir.

102/2’de kanun yalnızca “on iki yıldan az olmamak üzere” ifadesini kullandığı için üst sınır, süreli hapis cezasının genel üst sınırı olan 20 yıl esas alınarak hesaplanmıştır (TCK 49/1). Tablodaki rakamlar kanuni sınırları gösterir; somut ceza, aralık içinde zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirlenir.

Hangi Suçlarda Teşebbüs Olmaz?

Teşebbüs, “işlemeyi kastettiği bir suçu” tamamlayamamayı gerektirdiği için her suçta mümkün değildir. Aşağıdaki tabloda dayanağı da gösterdik; çünkü bunların bir kısmı kanun metninden, bir kısmı Yargıtay uygulamasından, bir kısmı ise öğretiden gelir.

Durum Teşebbüs mümkün mü? Dayanak
Taksirli suçlar (taksirle öldürme, taksirle yaralama) Hayır TCK 35/1: teşebbüs ancak “kastedilen” suçta olur
Olası kastla işlenen suçlar Kural olarak hayır; fail gerçekleşen neticeden sorumludur. İstisna: neticenin hangi failin atışından doğduğu belirlenemeyen karşılıklı silahlı çatışmalar CGK, 10.06.2021, E. 2020/165, K. 2021/273; CGK, 16.04.2025, E. 2020/173, K. 2025/166
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçlarda ağır netice (ör. yaralama sonucu ölüm, TCK 87/4) Ağır neticeye teşebbüs olmaz; temel suça teşebbüs ise mümkündür TCK 23 ve öğreti
Sırf ihmali suçlar (ör. suçu bildirmeme) Kural olarak hayır Öğretide genel kabul
“Teşebbüs” kelimesiyle tanımlanan suçlar (ör. anayasal düzeni cebirle ortadan kaldırmaya teşebbüs, TCK 309) Hayır; bu suçlarda teşebbüs zaten tamamlanmış suçtur, ayrıca 35 uygulanmaz Öğretide genel kabul
Tek hareketle tamamlanan suçlar (ör. sözlü hakaret, sözlü tehdit) Pratikte zor; söz söylendiği anda suç tamamlanır. Yazılı veya iletişim aracıyla işlenen hallerde teşebbüs tartışılabilir Öğreti
Mutlak elverişsiz hareketler (işlenemez suç) Hayır TCK 35/1’deki “elverişli hareket” şartı

Taksir ile olası kast ayrımı, teşebbüs dosyalarında hayati önemdedir. Olası kastta fail, neticenin gerçekleşebileceğini öngörür ve “olursa olsun” diyerek hareket eder (TCK 21/2; ayrıntı için olası kast yazımıza bakabilirsiniz). Yargıtay’ın yerleşik kuralına göre olası kastta netice kastı belirler: gerçekleşmesi yalnızca ihtimal dahilinde olan bir neticeye teşebbüs edilemez. Bu yüzden olası kastla ateş edilip bir kişi yaralandığında, yaralanma ne kadar ağır olursa olsun suç öldürmeye teşebbüs değil, olası kastla yaralamadır; kimse yaralanmamışsa teşebbüs hükmü kurulamaz, eylem başka bir suçu (ör. genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması, silahla tehdit) oluşturup oluşturmadığına göre değerlendirilir (Yargıtay CGK, 10.06.2021, E. 2020/165, K. 2021/273).

Ceza Genel Kurulu bu kurala 2025’te önemli bir istisna getirdi. İki grup arasındaki karşılıklı silahlı çatışmada arada kalan bir kişi vurulmuş, ancak saçmanın hangi sanığın tüfeğinden çıktığı belirlenememişti. Kurul, “netice kastı belirler” kuralını korumakla birlikte, bu durumda faillerin hiç sorumlu tutulmamasının haksızlığı cezasız bırakacağını kabul etti ve her failin olası kastla teşebbüs derecesinde sorumlu olacağına karar verdi. Suçun vasfı ise muhtemel neticeye göre değil, gerçekleşen neticeye göre belirlendi (olayda teşebbüs aşamasında kalan nitelikli yaralama). Aynı kararla olası kastla işlenen suçlarda iştirak hükümlerinin de uygulanabileceği kabul edildi (Yargıtay CGK, 16.04.2025, E. 2020/173, K. 2025/166; oy çokluğu). Bu karardan sonra 1. Ceza Dairesi, maktulü vuran atışın kime ait olduğu belirlenemeyen bir çatışmada sanığın olası kastla öldürmeye teşebbüsten cezalandırılması gerektiğine hükmetti (Yargıtay 1. CD, 21.04.2025, E. 2023/3043, K. 2025/3122; bozma üzerine verilen hüküm 1. CD, 14.09.2026, E. 2026/3467, K. 2026/5376 ile oy çokluğuyla onandı).

Eleştirimiz

Aynı Daire, bundan yalnızca bir ay sonra başka bir dosyada “olası kastla öldürmeye teşebbüsün mümkün olmaması yönündeki Dairemizin yerleşik uygulamaları”na dayanarak hükmü bozdu (Yargıtay 1. CD, 21.05.2025, E. 2023/1749, K. 2025/4062). İki karar olgu bakımından ayrışabilir: ilkinde neticeyi doğuran atışın faili belirsizdir, ikincisinde mağdurun isabet alması kaçınılmaz görülüp doğrudan kast kabul edilmiştir. Ancak gerekçelerde bu ayrım açıkça kurulmamıştır.

Bize göre Ceza Genel Kurulunun istisnası dar yorumlanmalıdır: yalnızca neticenin gerçekleştiği, fakat hangi failin hareketinden doğduğunun belirlenemediği çatışma olaylarına uygulanmalıdır. Hiçbir neticenin doğmadığı ya da tek failin bulunduğu olaylarda “olası kastla teşebbüs” kabulü, kuralın kendisini ortadan kaldırır. Ayrıca 14.09.2026 tarihli kararın karşı oyunda belirtildiği gibi, nedensellik bağı ispat edilemediği için kurulan teşebbüs hükmü, fiilin değil failin tehlikeliliğinin cezalandırılması riskini taşır.

Uygulamada

Bir topluluğa veya yan yana duran birden fazla kişiye ateş edilen olaylarda, iddianamenin ve hükmün çoğu zaman bütün mağdurlar yönünden “kasten öldürmeye teşebbüs” olarak kurulabildiğini görüyoruz. Asıl hedef alınan kişi ile yalnızca yakınında bulunduğu için tehlikeye giren kişi arasında ayrım yapılmadığında, isabet almayan mağdur için de yıllar süren bir teşebbüs cezası çıkabiliyor. Bu dosyalarda hedef dışındaki mağdur bakımından olası kast tartışması, savunmanın ana eksenlerinden biri oluyor.

Değerlendirmemiz

“Mağdurların yan yana bulunması” çoğu kararda öldürme kastını güçlendiren bir olgu olarak anılıyor. Bize göre bu olgu, hedef alınmayan mağdur bakımından tam tersini gösterir: fail asıl hedefe ateş ederken yanındakinin de vurulabileceğini öngörmüş ve buna aldırmamışsa, bu, olası kastın tipik görünümüdür. Olası kastta da neticeyi gerçekleşen sonuç belirleyeceği için, isabet almayan ve hedef alındığı ayrıca kanıtlanamayan mağdur yönünden öldürmeye teşebbüs hükmü kurulması Yargıtay’ın kendi ilkesiyle çelişir. Doğrudan kast ancak failin o kişiyi de hedef aldığını gösteren somut olgularla (husumet, nişan alma, ona yönelik ayrı atış) kabul edilebilir.

Elverişsiz Teşebbüs ve İşlenemez (Mefruz) Suç

TCK 35/1, teşebbüs için “elverişli hareketler” ister. Kanunun gerekçesine göre elverişlilik yalnızca kullanılan araç bakımından değil, suçun konusu da dahil bütün fiil yönünden aranır. Hareket, somut olayda neticeyi doğurmaya hiçbir şekilde uygun değilse teşebbüs oluşmaz.

Öğretide bu durum işlenemez suç ya da mefruz suç olarak adlandırılır ve ikiye ayrılır:

  • Mutlak (salt) elverişsizlik: Hareketin, hangi koşulda yapılırsa yapılsın neticeyi doğurması mümkün değildir. Ölmüş birine öldürmek amacıyla ateş etmek, zehir yerine şeker vermek, oyuncak tabancayla ateş etmek gibi. Bu hallerde teşebbüsten ceza verilmez; hareket başka bir suç oluşturuyorsa (ör. ruhsatsız silah, tehdit) o suçtan ceza verilebilir.
  • Nispi (göreli) elverişsizlik: Araç veya yöntem genel olarak elverişlidir, ancak somut olayda tesadüfi bir nedenle sonuç doğmamıştır. Atışın isabet etmemesi, dolu sanılan cebin o gün boş olması, tabancanın tutukluk yapması gibi. Bu hallerde teşebbüs kabul edilebilir.

“Mefruz suç” ifadesi bazen, failin suç sandığı ama hukuken suç olmayan bir davranış (zanni suç) için de kullanılır. İkisi farklıdır: zanni suçta ortada kanunda tanımlanmış bir suç yoktur; işlenemez suçta ise suç tanımlıdır, ancak hareket o suçu doğurmaya elverişli değildir.

Gönüllü Vazgeçme (TCK 36) ve Etkin Pişmanlıktan Farkı

TCK m. 36/1: Fail, suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse, teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; fakat tamam olan kısım esasen bir suç oluşturduğu takdirde, sadece o suça ait ceza ile cezalandırılır.

Ceza Genel Kurulu gönüllü vazgeçmenin şartlarını şöyle sıralar: kasıtlı bir suçun icrasına başlanmış olmalı, vazgeçme suç tamamlanmadan önce gerçekleşmeli, vazgeçme icranın devamına veya neticenin önlenmesine yönelmeli, gönüllü olmalı ve neticenin önlenmesi failin kendi çabasıyla sağlanmalıdır. Gönüllülük gerçek bir pişmanlık gerektirmez; korku, mağdura acıma veya vicdan azabı da yeterlidir. Belirleyici olan, failin daha fazla ilerleme imkanı varken durmasıdır. Buna karşılık fail, icraya başlarken hesaba kattığı risklerin dışında bir engel yüzünden (polisin gelmesi, mağdurun direnmesi, silahın tutukluk yapması) durmuşsa vazgeçme gönüllü değildir ve teşebbüs vardır (Yargıtay CGK, 21.11.2017, E. 2015/258, K. 2017/486).

Gönüllü vazgeçmede fail teşebbüsten ceza almaz, ancak o ana kadar yaptıkları ayrı bir suç oluşturuyorsa o suçtan cezalandırılır. Örneğin öldürmeye teşebbüsten gönüllü vazgeçen kişi, mağdurda oluşan yaralanmadan; hırsızlıktan vazgeçen kişi, eve girmiş olmasından (konut dokunulmazlığının ihlali) sorumlu olabilir.

Gönüllü vazgeçme (TCK 36) Etkin pişmanlık
Ne zaman? Suç tamamlanmadan önce Kural olarak suç tamamlandıktan sonra
Dayanak Genel hüküm; bütün kasıtlı suçlara uygulanır Özel hükümler; yalnızca kanunun öngördüğü suçlarda (ör. malvarlığına karşı suçlarda TCK 168, uyuşturucuda TCK 192)
Sonuç Teşebbüsten ceza verilmez; tamamlanan kısım suç ise yalnızca o suçtan ceza Suça göre cezasızlık veya belirli oranda indirim
Şart Failin kendi iradesiyle durması veya neticeyi kendi çabasıyla önlemesi Zararın giderilmesi, iade, bilgi verme gibi kanunda sayılan davranışlar
Eleştirimiz

Konutta hırsızlık amacıyla girilip ev sahibiyle karşılaşılan olaylarda üst mahkeme kararlarında şu gerekçe kalıbına rastlıyoruz: failin “henüz icra hareketlerine başlamadığı hırsızlık eyleminden gönüllü vazgeçtiği” ve aynı gerekçenin devamında “kastettiği suçu elverişli hareketlerle işlemeye başladığı, ancak kendi iradesiyle sonlandırdığı”. Bu iki cümle birlikte doğru olamaz.

İcraya başlanmamışsa ortada teşebbüs yoktur ve gönüllü vazgeçme tartışmasına hiç gerek kalmaz; hareketler hazırlık aşamasında kalmıştır. İcraya başlanmışsa, ki Ceza Genel Kurulu hırsızlık amacıyla kilit kırmaya başlamayı bile icra saymaktadır, bu kez asıl soru vazgeçmenin gönüllü olup olmadığıdır. Uyanık bir ev sahibiyle karşılaşmak, failin icraya başlarken hesaba katmadığı bir dış engel midir, yoksa fail daha fazla ilerleme imkanı varken mi durmuştur? Sonuç savunulabilir olsa bile, bu soru gerekçede tartışılmadan kurulan hüküm, kanun yolunda denetlenebilir bir gerekçe sayılmaz.

Suç Türlerine Göre Teşebbüs

Teşebbüsün genel kuralları aynıdır, ancak her suçta icranın nerede başladığı ve suçun ne zaman tamamlandığı farklı tartışılır. Aşağıda en sık karşılaştığımız suçlarda kısa bir özet veriyoruz; ayrıntılar ilgili yazılarımızda.

Kasten öldürmeye teşebbüs ve kasten yaralama ayrımı

Kasten öldürmeye teşebbüs ile kasten yaralama, maddi olarak çoğu zaman aynı görünür: mağdur yaralanmıştır. Fark failin kastındadır. Yargıtay kastı; taraflar arasındaki husumet, kullanılan alet, darbe veya atış sayısı, hedef alınan bölge, failin eylemine kendiliğinden mi yoksa bir engel nedeniyle mi son verdiği ve olay sonrası davranışlarına bakarak belirler. Ceza farkı büyüktür: öldürmeye teşebbüste alt sınır 10 yıldır; silahla yaralamanın hayati tehlikeye yol açması halinde ise TCK 87/1 uyarınca ceza 6 yıldan az olamaz. Ayrıntısı kasten öldürmeye teşebbüs cezası ve TCK 87 yazılarımızda.

Uygulamada

Bıçakla yaralama dosyalarının bir kısmının asliye ceza mahkemesinde açılıp “öldürmeye teşebbüs olabilir” değerlendirmesiyle görevsizlik kararı verilerek ağır ceza mahkemesine geldiğini görüyoruz. Ağır ceza mahkemesine gelmiş olması sonucun teşebbüs olacağı anlamına gelmiyor: hayati tehlike raporu bulunan dosyalarda bile, taraflar arasında öldürmeyi gerektirecek bir husumet bulunmaması ve failin hiçbir engel yokken eylemine kendiliğinden son vermesi gibi olgularla eylemin kasten yaralama olarak nitelendirildiği ve ağır ceza mahkemesinin yaralamadan hüküm kurduğu sonuçlarla karşılaşabiliyoruz.

Kasten yaralamanın kendisine teşebbüs de mümkündür: saldırı yapılmış ama mağdurda bir yaralanma meydana gelmemişse, eylem yaralamaya teşebbüs olarak değerlendirilebilir. Bu durumda hangi fıkranın esas alınacağı ve fiilin tehdit gibi başka bir suç olup olmadığı somut olaya göre belirlenir; ayrıntısı kasten yaralama yazımızda.

Hırsızlığa teşebbüs

Yargıtay, hırsızlığın tamamlanması için malın mağdurun hakimiyet alanından çıkıp failin hakimiyet alanına girmesini arar. Fail, malı aldıktan sonra kesintisiz bir takip sonucunda yakalanırsa eylem teşebbüste kalır; takip kesilmişse suç tamamlanmıştır. İcranın başlangıcı ise yukarıda anlattığımız gibi tartışmalıdır: kilit kırmaya başlamak Ceza Genel Kurulu çoğunluğuna göre icradır. Ayrıntılar için hırsızlık suçu ve TCK 142 nitelikli hırsızlık yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yağma ve dolandırıcılığa teşebbüs

Yağmada icra, mağdura yönelik cebir veya tehditle başlar; mal teslim alınmadan fail yakalanırsa veya mağdur karşı koyarak malı vermezse yağmaya teşebbüs söz konusu olur (yağma suçu). Dolandırıcılıkta icra, mağduru aldatmaya yönelik hileli davranışla başlar; mağdur aldanmaz veya para transferi gerçekleşmeden durum fark edilirse teşebbüs tartışılır. Telefonla veya internet üzerinden yapılan dolandırıcılık girişimlerinde teşebbüs ile hazırlık arasındaki sınır özellikle önemlidir (TCK 158, TCK 158/1-f).

Cinsel saldırıya teşebbüs

Cinsel saldırıda en çok tartışılan konu, eylemin tamamlanmış basit cinsel saldırı (TCK 102/1: 5-10 yıl) mı, yoksa nitelikli cinsel saldırıya teşebbüs (TCK 102/2 ve 35) mü olduğudur. Ceza Genel Kurulu, ayrımın failin amacına ve davranışlarının hangi fiile yöneldiğine göre yapılacağını; amaç ve davranışlar vücuda organ veya cisim sokmaya yönelmiş ama eylem elde olmayan nedenlerle tamamlanamamışsa nitelikli cinsel saldırıya teşebbüs bulunduğunu kabul etmektedir. Bir kararda, mağdurun evine zorla girip onu yere yatıran, kıyafetlerini çıkarmaya çalışan ve bir komşunun müdahalesiyle uzaklaştırılan sanığın eylemi, önceki davranışları ve ikrarıyla birlikte değerlendirilerek nitelikli cinsel saldırıya teşebbüs sayılmış; kararda altı üye karşı oy kullanmıştır (Yargıtay CGK, 17.01.2024, E. 2023/504, K. 2024/10).

Uygulamada

Cinsel saldırı dosyalarında aynı olguların farklı yargı aşamalarında farklı nitelendirilebildiğini görüyoruz. Bir aşamada “vücuda sokmaya yönelik somut icra hareketi tereddütsüz ispatlanamadı” denilerek tamamlanmış basit cinsel saldırıdan alt sınırdan ceza verilebiliyor; bir üst aşamada ise aynı olgulardan (failin ve mağdurun kıyafetlerinin çıkarılması, olayın yeri ve saati) sokma kastı çıkarılarak nitelikli cinsel saldırıya teşebbüs kabul edilebiliyor ve ceza neredeyse iki katına çıkabiliyor. Bu nedenle bu dosyalarda failin hangi hareketi yaptığının ve neyin “kast” olarak yorumlandığının en baştan delillerle netleştirilmesi belirleyici oluyor.

Eleştirimiz

Ceza Genel Kurulunun yaklaşımı, nitelikli hale teşebbüsü büyük ölçüde failin dış davranışlarından ve ikrarından çıkarılan kasta dayandırıyor. Oysa vücuda sokma hareketine hiç geçilmemişse, soyma ve cinsel dokunuşlar zaten tamamlanmış basit cinsel saldırının unsurlarıdır. Aynı hareketlerin hem basit cinsel saldırıyı tamamlaması hem de nitelikli hale teşebbüsün “doğrudan icraya başlama” unsuru sayılması, objektif teorinin kastın kendisinden icra çıkarması anlamına geliyor; kanun koyucunun 35. maddede reddettiği öznel ölçüte geri dönülüyor.

Kararın altı karşı oyla verilmiş olması ve öğretide önemli bir görüşün “sokma gerçekleşmedikçe temel şekilden ceza verilip bu durumun cezanın belirlenmesinde dikkate alınması” gerektiğini savunması, tartışmanın kapanmadığını gösteriyor. Savunma bakımından bu fark, birkaç yıllık ceza farkı demektir.

Çocuk Failde ve İştirakte Teşebbüs

Suça sürüklenen çocuk: TCK 61/5’teki sıraya göre önce teşebbüs, sonra yaş küçüklüğü indirimi uygulanır. Teşebbüs sonucunda bulunan süreli ceza; 12-15 yaş arasındaki çocuk (fiilin anlamını algılayabiliyorsa) için yarı oranında, 15-18 yaş arasındaki çocuk için üçte bir oranında indirilir. Bu indirimlerde her fiil için verilecek hapis cezası 12-15 yaş için 9 yılı, 15-18 yaş için 15 yılı geçemez (TCK 31/2, 31/3; 7593 sayılı Kanunla değişik). Örneğin 15-18 yaş arasındaki bir çocuğa kasten öldürmeye teşebbüsten alt sınırdan belirlenen 10 yıl, yaş küçüklüğü nedeniyle 6 yıl 8 aya iner.

Ağustos 2026’da 7593 sayılı Kanunla TCK 31’e eklenen dördüncü fıkra, kasten öldürme (TCK 81, 82) ve bazı ağır yaralama hallerinde 15-18 yaş arasındaki çocuklar için 31/3’teki indirimin kusurun ağırlığı, saik, işleniş şekli ve önceki mahkumiyet gibi olgulara göre uygulanmayabileceğini düzenliyor. Bu fıkranın teşebbüs aşamasında kalan öldürme suçlarına nasıl uygulanacağı, yerleşik içtihatla netleşecektir.

İştirak: Suça iştirakten sorumlu tutulabilmek için suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir (TCK 40/3). Fail hiç icraya başlamamışsa, onu azmettiren veya ona yardım eden kişi de bu suçtan sorumlu tutulamaz. Suç teşebbüste kalmışsa müşterek failler ve şerikler de teşebbüs hükümlerine göre cezalandırılır; yardım edenin cezasındaki indirim (TCK 39), 61/5’teki sıraya göre teşebbüsten sonra uygulanır.

Teşebbüste Zamanaşımı, Uzlaştırma, HAGB ve Erteleme

Zamanaşımı ne zaman başlar? Teşebbüs halinde kalan suçlarda dava zamanaşımı, son hareketin yapıldığı günden itibaren işlemeye başlar (TCK 66/6). Süre, suçun cezasının üst sınırına göre belirlenir (TCK 66/1, 66/4). Teşebbüs halinde hangi üst sınırın esas alınacağı, yani tamamlanmış suçun cezasının mı yoksa 35/2 uygulanmış halinin mi dikkate alınacağı, hesabı birkaç yıl değiştirebilir; bu nedenle zamanaşımı itirazında somut suç ve fiil tarihi üzerinden ayrıca hesap yapılmalıdır. Kesen sebepler ve olağanüstü zamanaşımı (TCK 67/4) da ayrıca gözetilir.

Uzlaştırma: CMK 253, uzlaştırma kapsamındaki suçları türüne göre sayar ve teşebbüs için ayrı bir kural koymaz. Bu nedenle uzlaştırmanın uygulanıp uygulanmayacağı, teşebbüs aşamasında kalan suçun türüne bakılarak belirlenir: kapsamdaki bir suça (ör. basit hırsızlık TCK 141, basit dolandırıcılık TCK 157, 86/3’teki nitelikli haller dışındaki kasten yaralama) teşebbüste uzlaştırma gündeme gelir; kapsam dışındaki bir suça (ör. nitelikli hırsızlık TCK 142, yağma, TCK 86/3’teki nitelikli yaralama, cinsel saldırı) teşebbüste gelmez. Uzlaştırmaya tabi bir suç, kapsam dışındaki bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse uzlaştırma uygulanmaz (CMK 253/3).

HAGB, erteleme ve adli para cezası: Teşebbüs indirimi sonucunda ceza 2 yıl veya daha az kalırsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK 231) ve hapis cezasının ertelenmesi (TCK 51), 1 yıl veya daha az kalırsa adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilme (TCK 49/2, 50) diğer şartlarıyla birlikte mümkündür. Teşebbüs indirimi bu yüzden yalnızca ceza miktarını değil, cezanın türünü ve sicile etkisini de değiştirebilir. Ayrıntısı için HAGB nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

İnfaz: Teşebbüs halinde verilen ceza süreli hapis cezası olduğu için koşullu salıverilme, suçun türüne göre belirlenen orana tabidir. Kasten öldürme suçlarında (TCK 81, 82, 83) süreli hapis cezasına mahkum olanlar için oran üçte ikidir (5275 sayılı Kanun m. 107/2-a); çoğu suçta ise yarıdır. Kendi dosyanız için infaz ve yatar hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Yargıtay Kararlarında Teşebbüs

Bu yazıda dayandığımız Yargıtay kararlarının özeti:

  • Hazırlık ve icra sınırı: Gece vakti deponun kepenk kilitlerini kırmaya başlayan sanık, hırsızlığa teşebbüsten sorumludur; dört üye karşı oyla “almaya yönelik hareket yoksa teşebbüs yoktur” görüşünü savunmuştur (Yargıtay CGK, 22.05.2012, E. 2011/6-340, K. 2012/209).
  • İçeri girmeden kaçma: Doğrudan sokağa açılan bina kapısı kilitli olduğu için içeri giremeyen ve fark edilince kaçan sanıkların hareketleri hazırlık aşamasında kalır (Yargıtay 13. CD, 23.12.2014, E. 2014/15251, K. 2014/36764).
  • Malı hakimiyet alanına geçirememe: Eşyaları poşetlere koyup ev sahibinin gelmesiyle bırakarak kaçan sanığın hırsızlığı teşebbüste kalmıştır (Yargıtay 17. CD, 19.12.2019, E. 2019/8499, K. 2019/16433).
  • Ceza miktarının denetimi: Teşebbüs aralığında makul ceza belirlenmesi gerekir; ağır zarara rağmen alt sınıra yakın ceza da (Yargıtay CGK, 17.12.2025, E. 2025/312, K. 2025/587), zararla orantısız yüksek ceza da (Yargıtay 1. CD, 27.10.2021, E. 2021/7001, K. 2021/13715) bozma sebebidir.
  • Olası kast: Olası kastla hareket edilen hallerde fail gerçekleşen neticeden sorumludur; ağır yaralanmada bile öldürmeye teşebbüs kabul edilmez (Yargıtay CGK, 10.06.2021, E. 2020/165, K. 2021/273).
  • Olası kast ve çatışma istisnası: Karşılıklı silahlı çatışmada neticenin hangi failin atışından doğduğu belirlenemiyorsa, her fail olası kastla teşebbüs derecesinde sorumludur; olası kastla işlenen suçlarda iştirak de mümkündür (Yargıtay CGK, 16.04.2025, E. 2020/173, K. 2025/166; oy çokluğu).
  • Gönüllü vazgeçme: Fail daha fazla ilerleme imkanı varken durmuşsa vazgeçme gönüllüdür; hesaba katmadığı bir engel yüzünden durmuşsa teşebbüs vardır (Yargıtay CGK, 21.11.2017, E. 2015/258, K. 2017/486).
  • Nitelikli cinsel saldırıya teşebbüs: Amaç ve davranışlar vücuda sokmaya yönelmiş ama eylem elde olmayan nedenlerle tamamlanamamışsa nitelikli cinsel saldırıya teşebbüs vardır (Yargıtay CGK, 17.01.2024, E. 2023/504, K. 2024/10; oy çokluğu).

Değerlendirmemiz: Teşebbüs Dosyalarında Asıl Tartışma

Teşebbüs dosyalarında tartışma çoğu zaman “indirim ne kadar olmalı” sorusuyla başlar; oysa savunma açısından daha önemli sorular bundan önce gelir:

  • Fiil tarihi: Fiil 4 Haziran 2025’ten önce mi işlendi? Müebbet cezalı suçlarda aralık buna göre değişir; 7550 sayılı Kanunla değişen diğer hükümler de aynı geçiş sorununu doğurur.
  • İcraya başlandı mı? Hareketler hazırlık aşamasında kalmışsa teşebbüsten ceza verilemez. Bu, özellikle hırsızlık ve dolandırıcılıkta sıkça gözden kaçar.
  • Kast doğrudan mı, olası mı? Olası kastta kural olarak teşebbüs yoktur (çatışma istisnası dışında); birden fazla mağdurlu olaylarda her mağdur için kast ayrı ayrı tartışılmalıdır.
  • Vazgeçme gönüllü mü? Failin neden durduğu, kamera kayıtları, tanık anlatımları ve olay sonrası davranışlarla ortaya konmalıdır.
  • Suç tamamlandı mı? Hırsızlıkta hakimiyet alanı, cinsel saldırıda sokma hareketi, dolandırıcılıkta para transferi gibi ölçütler, teşebbüs ile tamamlanmış suç arasındaki sınırı çizer.
  • İndirim oranının gerekçesi: Oran, zarar ve tehlikenin ağırlığına ilişkin somut olgularla gerekçelendirilmiş mi?
Değerlendirmemiz

Teşebbüs, ceza hukukunun en teknik kurumlarından biri gibi görünse de sonucu en çok etkileyen kurumlarından biridir. Aynı olay; hazırlık ise cezasız, teşebbüs ise birkaç yıl, tamamlanmış suç ise iki katı ceza anlamına gelebilir. Bu sınırlar soruşturmanın ilk günlerinde toplanan delillerle, özellikle ilk ifadelerle çizilir. Bu yüzden teşebbüs iddiası bulunan bir dosyada ifade vermeden önce bir müdafi ile görüşmek ve olay yerinin, raporların ve kamera kayıtlarının erken aşamada güvence altına alınmasını sağlamak, sonradan yapılacak tartışmaların hepsinden daha değerlidir.

Suça Teşebbüs Hakkında Sık Sorulan Sorular

Teşebbüs ne demek kısaca?

Ceza hukukunda teşebbüs, kişinin işlemeyi kastettiği bir suça elverişli hareketlerle doğrudan başlayıp elinde olmayan bir nedenle suçu tamamlayamamasıdır (TCK 35/1). Günlük dilde ise “girişim, kalkışma” anlamına gelir.

Teşebbüs indirimi ne kadar?

Süreli hapis ve adli para cezası gerektiren suçlarda ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir. Ağırlaştırılmış müebbet yerine 14-21 yıl, müebbet yerine 10-18 yıl hapis verilir (4 Haziran 2025 öncesi fiillerde 13-20 ve 9-15 yıl). Oranı, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı belirler.

TCK 35/2 ne demek?

TCK 35/2, teşebbüs halinde verilecek cezayı düzenleyen fıkradır. İddianamede veya kararda “35/2” görmeniz, suçun teşebbüs aşamasında kaldığının kabul edildiğini ve cezanın bu fıkraya göre indirileceğini gösterir.

Hangi suçlarda teşebbüs olmaz?

Taksirli suçlarda, kural olarak olası kastla işlenen suçlarda (Yargıtay uygulaması; çatışma istisnası için yukarıdaki bölüme bakınız), neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçların ağır neticesinde, kural olarak sırf ihmali suçlarda ve kanunda zaten “teşebbüs” olarak tanımlanmış suçlarda teşebbüs hükümleri uygulanmaz. Mutlak elverişsiz hareketler (işlenemez suç) de cezalandırılmaz.

Taksirli suça teşebbüs olur mu?

Hayır. TCK 35/1, teşebbüs için failin “işlemeyi kastettiği” bir suç arar. Taksirli suçlarda fail neticeyi istemediği için teşebbüs söz konusu olmaz.

Olası kastta teşebbüs olur mu?

Kural olarak hayır. Olası kastta neticeyi gerçekleşen sonuç belirler; olası kastla ateş edilip biri yaralanırsa suç olası kastla yaralamadır, öldürmeye teşebbüs değildir (Yargıtay CGK, 10.06.2021, E. 2020/165, K. 2021/273). İstisna: karşılıklı silahlı çatışmada neticenin hangi failin atışından doğduğu belirlenemiyorsa, Ceza Genel Kurulu her failin olası kastla teşebbüs derecesinde sorumlu olacağını kabul etmiştir (Yargıtay CGK, 16.04.2025, E. 2020/173, K. 2025/166).

Gönüllü vazgeçen kişi hiç ceza almaz mı?

Teşebbüsten ceza almaz; ancak o ana kadar yaptığı hareketler başlı başına bir suç oluşturuyorsa yalnızca o suçtan cezalandırılır (TCK 36). Örneğin hırsızlıktan vazgeçen kişi, eve girmişse konut dokunulmazlığını ihlalden sorumlu olabilir. Vazgeçmenin dış bir engel yüzünden değil, failin kendi iradesiyle olması gerekir.

Öldürmeye teşebbüsten 10 yıl ceza alan ne kadar yatar?

Kasten öldürme suçlarından süreli hapis cezasına mahkum olanlar için koşullu salıverilme oranı üçte ikidir (5275 sayılı Kanun m. 107/2-a). 10 yıllık ceza için bu süre 6 yıl 8 aydır. Tutuklulukta geçen süre mahsup edilir ve iyi hal aranır; kesin tarih için infaz hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

TCK 81/1 ve 35 birlikte ne anlama gelir?

TCK 81/1 kasten öldürmeyi, 35 ise teşebbüsü düzenler. Birlikte anılmaları, kasten öldürmeye teşebbüs suçlamasını gösterir. Fiil 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenmişse ceza 10-18 yıl, daha önce işlenmişse 9-15 yıl hapistir.

Teşebbüste zamanaşımı ne zaman başlar?

Teşebbüs halinde kalan suçlarda dava zamanaşımı, son hareketin yapıldığı günden itibaren işlemeye başlar (TCK 66/6). Sürenin kendisi suçun cezasının üst sınırına göre belirlenir ve kesen sebeplerle uzayabilir.

Teşebbüs halinde uzlaştırma olur mu?

Suçun türüne bağlıdır. CMK 253, uzlaştırmayı suç türlerine göre düzenler ve teşebbüs için ayrı bir kural koymaz. Uzlaştırma kapsamındaki bir suça (ör. basit hırsızlık, basit dolandırıcılık) teşebbüste uzlaştırma gündeme gelir; kapsam dışındaki suçlara (ör. nitelikli hırsızlık, yağma, cinsel saldırı) teşebbüste gelmez.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık veya dosya incelemesi yerine geçmez. Teşebbüs, gönüllü vazgeçme ve ceza hesabı her dosyada somut olgulara ve fiil tarihine göre değişir; kendi dosyanız için bir avukattan görüş almanızı öneririz.

Kaynaklar

  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 7, 21, 23, 31, 35, 36, 39, 40, 49, 50, 51, 61, 62, 66, 67, 81, 82, 86, 87, 102, 141, 142, 143, 148, 157, 158 (mevzuat.gov.tr)
  • 7550 sayılı Kanun, m. 8 (TCK m. 35/2 değişikliği), Resmi Gazete 04.06.2025, sayı 32920 (mükerrer) (resmigazete.gov.tr)
  • 7593 sayılı Kanun (TCK m. 31 değişiklikleri), Resmi Gazete 18.08.2026
  • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 231, 253 (mevzuat.gov.tr)
  • 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m. 107 (mevzuat.gov.tr)
  • Yargıtay Ceza Genel Kurulu: 22.05.2012, E. 2011/6-340, K. 2012/209; 21.11.2017, E. 2015/258, K. 2017/486; 10.06.2021, E. 2020/165, K. 2021/273; 17.01.2024, E. 2023/504, K. 2024/10; 17.12.2025, E. 2025/312, K. 2025/587 (karararama.yargitay.gov.tr)
  • Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 27.10.2021, E. 2021/7001, K. 2021/13715; 13. Ceza Dairesi, 23.12.2014, E. 2014/15251, K. 2014/36764; 17. Ceza Dairesi, 19.12.2019, E. 2019/8499, K. 2019/16433 (karararama.yargitay.gov.tr)

Yazarlar Hakkında

Bu yazı, Kocaeli Barosu’na kayıtlı Av. Hakan Tuzcuoğlu ve Av. Sabriye Tuzcuoğlu tarafından hazırlanmıştır. İzmit’teki büromuzda ağırlıklı olarak ceza hukuku alanında çalışıyor; kasten öldürmeye teşebbüs, kasten yaralama, hırsızlık, yağma, nitelikli dolandırıcılık ve cinsel suçlar dosyalarında soruşturma ve kovuşturma aşamasında savunma desteği veriyoruz. Kocaeli, Sakarya ve İstanbul adliyelerindeki duruşmalara bizzat katılıyoruz.

Av. Hakan Tuzcuoğlu – Kocaeli Barosu, Sicil No: 3176

Av. Sabriye Tuzcuoğlu – Kocaeli Barosu, Sicil No: 3175

İletişim: 0538 232 71 35 · Son güncelleme: 15.11.2026